Artxiboa egileka: Miel A. Elustondo

«Odol beltza»

miel a. elustondo

(Le sang noir, Louis Guilloux)

Maïa sartu zen, eskalapoiekin zarataka. Gizonak ez zion kasurik egin, dibanean etzanda, jantzita ere lo, txakurtxoak ondoan: emakumeak bazekien ez zegoela lo.

«Zertara ote dator hona?». Emakumea gelaren erdian geratu zen, pertsianak irekitzera bezala egin zuen, baina atzera jo zuen gero.

Gau-mahai txikian, liburu ireki baten eta gorriz zirriborratutako azterketa meta baten ondoan, paperontzia. Emakumea makurtu egin zen, bila: «Zer falta zaio? Orratza? Anil bola bat?».

Emakumeak ez zekien irakurtzen eta, beraz, gizonak alferrik pentsatuko zuen emakumeak azterketa haiek irakurri ahal zituela. Ikasle aluak! Bera izorratzeko modua egin zuten beste behin. Haietako batek, orrialde batean, letra handiz idatzi zuen: Cripure! «Merlin dut izena!». Zenbat aldiz egin ote zuen berak aldarri huraxe: «Merlin dut izena!», mahaian ukabilkada latzak joz. Bai. Eta gero zer? Orduan eta trufa handiagoak egiten zizkioten. Ez zuen lortzen ikasleek beraren lepotik are eta gogotsuago eta orro handiagoak egitea eta gaitzizena arbelean idatz ziezaiotela besterik: «Crip… Crip… Cripure». Jendilaje nazkagarria, horratik! Urteetan iraun zuen horrela!

Maïak bila segitzen zuen.

Denbora asko zen.

Egiazki, une hartan ez zuen harenganako gogorik. Hala ere, eskuak emakume zarpailari heldu zion gerritik, jaitsi egin zen, gona ertzeraino iritsi zen, desagertu. Txakurtxoak baztertu zituen, berarengana ekarri zuen Maïa. Paperontzia irauli egin zen, piririka joan ziren botoiak. Maïak mahai gainean utzi zuen jendarme kapelaren modura tolestutako egunkaria, etxeko lanak egiteko janzten zuen hura, eta hitzik esateke, dibanera igo zen.

Horma baten gainetik jauzi eginez bezala oldartu zitzaion, begiak itxita, orro sor bat eginez, aski garbia, hala ere. «Zergatik? Zergatik? Zergatik?», pentsatzen zuen.

Mireille, ur-txakur polit hura, ohe-estalkitik tiraka ari zen, marmarrean. Turlupin, intzirika, jauzika ari zen gelan zehar. Petit-Crûk zaunka egiten zuen, buila eta azkar. Judas gizena, bola beltz itsua, alderrai zebilen.

–Bukatu duzu? –esan zuen Maïak.

Gizona jaiki egin zen. Emakumeak lurrera egin zuen irrist. Cripurek, dibanean belauniko, izterrak agerian, ukabilak kuxin batean sartuta, Maïrari irainka eraso zion, gorri-gorri. Beraren mania bat.

–Herrialdeko zulo guztietan ibilitakoa zara…

Zertan itzuli horretara berriz? Arazo itxia, bukatua. Ez zuen askorik iraun, gero ezkondu egin zelako, eta, gero, berriz, alargundu. Harrezkero, ez zuen bera eta Basquin beste inor izan. Hala ere, lehenengo Basquin ezagutu zuen. Eta, bestalde, ez al zion, bada, berak esan behin eta berriz eta askotan lanbidekoa izan zelako…? Ez zuen hura ulertu nahian burua haustea merezi!

–Nahi al duzu beste pixka bat, ene katutxo?

–Nazka ematen didazu.

Emakumea ez zen tematu.

Harrigarria zen txalekoko sakelan berrogei zentimoko txanpona bilatzeko ez agintzea, huraxe baitzuen lehenengo iraina eskuarki. Berrogei zentimo, bere tarifa…

Iruzkin 1

Miel A. Elustondo atalean

«Gizon ikusezina» itzultzen

miel. a. elustondo

Denboran atzera joan behar dut hogeiren bat urte. Erantzun bila jardun dut bizi osoan, eta saiatu naizen toki guztietan, ni zer nintzen esaten saiatu zait beti baten bat. Onartu ditut haien erantzunak, nahiz eta askotan kontraesankorrak izan eta, are, erantzunak beren buruarekin ere kontraesanean egon. Inozoa nintzen. Neure buruaren bila ari nintzen, eta nik neuk beste inork erantzun ezin zituen galderak egiten jende guztiari, neure buruari izan ezik. Denbora asko behar izan nuen, eta nire itxaropenen bumeran-aldi mingarri asko, gainerako pertsona guztiek jaiotzatik, nonbait, dakiten zerbaitez jabetzeko: alegia, ez naizela inor, ni neu besterik. Lehenago, hala ere, gizon ikusezina naizela deskubritu behar izan nuen!

Alabaina, ez naiz naturak edo historiak egindako munstroa. Kartetan zegoen, beste hainbat gauza bezala –edo ez bezala–, duela laurogeita bost urte. Nire aitaita-amamak esklabo izan ziren, baina ez naiz lotsa. Neure buruaz besterik ez naiz lotsa, garai batean lotsa izan nintzelako. Duela laurogeita bosten bat urte, libre zirela esan zieten, herrialdeko beste pertsonekin bat eginik zeudela guztien ongiari zegokion gauza guztietan, eta, aldiz, alderdi sozialei zegokienean, eskuko hatzak bezain banaturik zeudela. Eta sinetsi egin zieten. Pozak zoratzen zeuden. Zeuden lekuan geratu ziren, gogotik lan egin zuten, eta berdin egin zezan erakutsi zioten nire aitari. Baina nire aitaita da giltza. Xahar xelebrea zen, nire aitaita, eta esan didatenez, haren oinorde naiz. Berak sortu zuen arazoa. Heriotzako orduan ohean, nire aitari hots egin eta esan zion: «Semea, ni mundu honetatik joaten naizenean, hik borroka zintzoari jarraikitzea nahi diat. Ez diat inoiz esan, baina gerra duk gure bizitza eta ni traidore izan nauk jaio nintzen egunetik bertatik, etsaiaren lurraldean espioi, Berreraikitze garaian nire arma eman nuenetik. Bizi hadi burua lehoiaren ahoan duala. Ito ditzaan nahi diat haiei beti baietz esanez, ahuldu beti irribarrez, adostasuna agertu haiek hil eta suntsitu arte, utzi gizentzen gonbitoka hasi edo lehertzen diren arte». Xaharra kaskarretik jota zegoela pentsatu zuten. Izan litekeen gizonik goxoena izana zen. Haur txikienak gelatik kanpora atera zituzten, pertsianak itxi eta lanpararen argia apaldu zuten, xaharraren arnasa bezainbat. «Irakatsi hau gazteenei», xuxurlatu zuen haserre. Orduan, hil egin zen.

Iruzkin 1

Miel A. Elustondo atalean

Amets

miel a. elustondo

Aingeru eskuadroia amestu nuen
fusilak zeramatzatela,
haurrak fusilatzen ari.
Nire aita-amak fusilatuta amestu nuen.
Pio XII.a Aita Santua fusilatuta amestu nuen.
Nire lagunak, neska eta mutil, fusilatuta amestu nuen.
Erraldoi fusilatu baten
hilotz berdea Karibeko itsasoaren urdinean
etzanda, amestu nuen.
Ni neu fusilatuta, amestu nuen.
Fusilero piketea
Jerusalemeko kale bateko harzolan
ondoko mendi batera bidean,
amestu nuen.
Arratsaldeko hiruretan
fusileria deskarga amestu nuen,
mendira presatu nintzen,
hiru gurutze huts amestu nuen.
Inoiz ez nuen zubi bat
eta bestaldean
ur-bazter berderik amestu.
Ez nuen izar irribarretsurik amestu.
Ez nuen aurora borealik amestu.
Ez nuen ilunabarrean
argiz betetako arbolarik amestu.
Ez nuen bi gazte eskutik helduta
oinez,
kantari,
ametsetan…
amestu.

Javier Arzuaga (Oñati, 1929), fraide frantziskotarra izan zen. Habanako Casa Blanca auzoko parroko izan zen Fulgencio Batistaren diktadura garaian. La Cabaña gotorlekua berak zuzentzen zuen barrutian zegoenez, hango Santa Barbara kaperatxora joan ohi zen igandero, meza esatera. 1959an Iraultza nagusitu zelarik, Che Guevarak hartu zuen La Cabaña gobernatzeko ardura. Berehalakoan galarazi zion aurrerantzean han mezarik esatea. Hala ere, erabateko askatasuna eman zion kartzela bisitatzeko eta preso altxatuei laguntzeko, gau eta egun. Urte hartako urtarrilaren 29tik ekaineko lehenengo aste arte, egunero izan zen Arzuaga La Cabañan. Denbora tarte horretan, berrogeita hamabost presori lagundu zien heriotza hormara. Hortik, poema hori, eta beste hainbat, Cuba, 1959. La galera de la muerte Arzuagak berak beldurgarri idatzitako liburuan ageri direnak. (Izenburua, gurea da. Markinan ohi denez, besterik ezean, zapoa zotzean)

Iruzkin bat utzi

Miel A. Elustondo atalean

Blas de Oterok Gabriel Arestiren heriotzean

m. a. elustondo

Gizaldi eta
gizaldietan defenditu zenuen etxea,
gure aberri txikia
belar eta odolezkoa,
anaia eta maisua,
begira Meliri malenkoniazko ilargi baten antza hartzen
entzun
Nerea
Guria
Andere Bihotzen kriskitina,
Gabriel, euskal poesiaren iraultza,
isildu, isildu beraren hilobi ondoan,
zelatan dabil norbait zuk baztertu zenuen gurutze bat hartuta,
gure gizaldietako etxeak bizirik iraungo du zure berban,
gure etxean segitzen duzu.

(Blas de Otero, Madril, 1975eko iraila)

Iruzkin 1

Miel A. Elustondo atalean

Bizitza?

miel a. elustondo

Esadazue nolakoa den arbola.
Esadazue ibaiaren kantua
txoriz betetzen denean.

Hitz egidazue itsasoaz, hitz egidazue
mendiaren usain zabalaz,
izarrez, haizeaz.
Esadazue zeruertz bat
sarrailarik eta giltzarik gabekoa,
behartsu baten txabola bezalakoa.

Esadazue nolakoa den
emakume baten musua. Emadazue
maitasunaren izena, ez dut gogoratzen.

Gauak, oraindik ere, ilargipean pasioz dardaraka
maiteminduez perfumatzen al dira?

Edo hilobi hau baizik ez da geratzen,
sarraila baten argia
eta nire harri zabalen kantua?

Hogeita bi urte… Oraintxe, gauzen dimentsioa
ahazten ari naiz,
haien kolorea, haien usaina… Iritzira
idazten dut: “itsasoa”, “mendia”…
“Basoa” esaten dut baina galdua dut
arbolaren geometria.

Hitz egin aldera hitz egiten dut, urteek
ezabatu zizkidaten kontuen gainean…

Ez dut segitzerik,
funtzionarioaren pausoak entzuten ditut.

Marcos Ana
Francoren garaian hogeita hiru urte kartzelan egindako presoa

Iruzkin 1

Miel A. Elustondo atalean

Kutxa beltza (jarraipena)

miel a. elustondo

(Amos Oz-en The Black Box liburutik, aurrekoaren jarraipena)

Bai, eta dibortzioak Boazekiko ezein ardura eta nirekiko ezein obligazio kendu zizkizun. Buruz dakit hori guztia, Alec. Ez dut itxaropen izpirik. Idazten ari natzaizu, bai, baina leiho aurrean jarri eta mendiei hizketan ariko banintz bezala. Edo izarren arteko iluntasunari. Etsipena da zure eremua. Nahi baduzu, eredutzat har nazakezu.

Mendeku gose zara oraindik? Horrela bada, hemen naiz, beste masaila jarririk. Nirea, eta Boazena ere bai. Aurrera, jo ezazu ahal duzun bezain gogor.

Bai, eskutitz hau bidaliko dizut, nahiz eta, oraintxe, boligrafoa bertan utzi eta gehiago ez saiatzera behartzen ari naizen neure burua; azken finean, ez dut zer galdurik. Aurrean nituzkeen bide guztiak hertsirik daude. Honetaz jabetu behar duzu: nahiz eta baldintzapeko askatasunaren arduradunak edo gizarte-langileak Boaz konbentzitu tratamendu suerteren bat, errehabilitazioa edo laguntza har dezan, edo beste eskolaren batera jo dezan (eta ez dut uste batere arrakastarik izango luketenik), ez nuke ordaintzeko dirurik.

Aldiz, zuk nahi beste duzu, Alec.

Kontakturik ere ez dut, eta, zuk, berriz, aski duzu telefono-dei pare bat egitea zernahi konpontzeko. Indartsua eta argia zara. Edo zinen, duela zazpi urte. (Jendeak esan dit bi ebakuntza izan dituzula. Nolakoak, ez zuten esaten asmatu). Ongi izango zarela espero dut. Ez dut gehiago esango, ez nazazun hipokresiaz akusatu. Zurikeriaz. Lausengukeriaz. Ez dizut ukatuko, Alec: gibelean pot egiteko prest naukazu, zuk nahi beste. Eskatzen didazun zernahi egingo dut. Zernahi. Zure semea erreskatatzekotan.

Batere zentzurik banu, «zure semea» ezabatu eta «Boaz» idatziko nukeen, zu haserretu ez zaitezen. Baina nola ezabatu behar dut egia hutsa? Beraren aita zara. Eta, nire zentzua dela eta ez dela, ez al zenion aspaldi zeure buruari esan zeharo ergela naizela?

Eskaintza bat egingo dizut. Prest naiz idatziz onartzeko, notario aurrean, nahi baduzu, zuk esanarazten didazun harexen semea dela Boaz. Aspaldi hil zidaten autoestimua. Zure abokatuak aurrean jarriko didan zeinahi paper zati sinatuko dut, zuk, ordainetan, Boazi lehen laguntzak ematea onartzen baduzu. Laguntza humanitarioa dei diezaiogun. Guztiz arrotza zaigun haur batekiko maitasun-ekintza dei diezaiogun.

Egia da; idazteari utzi eta bere irudia konjuratzen dudanean, hitz hauetan geratzen naiz iltzatuta: Boaz haur arraroa da. Ez, ezta haurra ere. Gizon arraroa. Niri puta esaten dit. Zuri, txakurra. Micheli, putazaina. Bere buruari nire ezkontaurreko deitura jarri ohi dio (baita agiri ofizialetan ere!), Boaz Brandstetter. Eta berak halaxe eskatuta, eta hamaika hari mugitu eta gero onar zezaten lortu genuen eskolari, Deabruaren Uhartea.

Nire kontra erabil dezakezun zerbait kontatuko dizut. Parisen ditudan aita-amaginarrebek diru pixka bat bidaltzen digute hilero, mutilak barnetegi horretan iraun dezan, nahiz eta Boaz inoiz ikusi ez duten, eta nahiz eta gure mutilak ere ez duen askotan aditu senide horiek badirena. Bestalde, aita-amaginarrebak ez dira aberats-aberatsak ere (Aljeriar immigranteak dira), eta, gainera, Michel ez ezik, beste bost ume eta zortzi loba ere badituzte, Frantzian eta Israelen sakabanatuak.

Entzun, Alec: ez noa iraganean gertaturikoari buruz hitzik idaztera. Kontu bat izan ezik, inoiz ahantziko ez dudan zerbait, nahiz eta zuk nola deabru dakidan jakin nahiko zenukeen. Gure dibortzioa baino bi hilabete lehenago, Shaarei Zedek Ospitalera eraman zuten Boaz, giltzurrunetako infekzio bat zela kausa. Eta konplikazioak gertatu ziren. Nik jakin gabe Blumenthal doktoreari galdezka joan zintzaizkion, eta, giltzurruna behar izatekotan, heldu batek zortzi urteko haur bati eman ziezaiokeen. Zure giltzurrunetako bat mutilari ematea zenuen asmoa. Eta sendagilea ohartarazi zenuen esanez baldintza bat besterik ez zenuela jarriko horretarako: ez genuela inoiz jakin behar, ez nik, ez haurrak. Eta ez nuen jakin Blumenthalen laguntzaile Adorno sendagilea lagun egin nuen arte, alegia Boazen tratamendua zela-eta negligentzia kriminalagatik salatzeko asmoa izan zenuen mediku gaztea.

Oraindik irakurtzen ari bazara, litekeena da zure zurbiltasuna areagotzea orain, bortxakeria kontenituzko mugimendu zakar batekin supiztekoa eskuan estututa daukazula eta garra zure ezpainetara zuzenduz (ahoan piparik ez baituzu) eta behin eta berriz zeure buruari esanez: «Jakina. Adorno sendagilea. Nor bestela?». Eta eskutitza oraindik txikitu ez baduzu, oraintxe txikituko duzu. Eta ni eta Boaz ere bai.

Baina orduan Boazek hobera egin zuen eta zuk ostikoz jo eta bota gintuzun zeure etxetik, zeure izenetik eta zeure bizitzatik. Behin ere ez zenuen giltzurrunik eman. Baina benetan saiatu zinela sinesten dut. Zurekin, dena benetan delako beti. Hori behintzat onartuko dizut: zu benetan aritzen zara beti.

Zuri koipe ematen berriz? Nahi baduzu, errudun aitortuko dut neure burua. Lausengukerian. Koipekerian. Zure aurrean belaunikatu eta nire bekokia zoruaren kontra joka? Garai batean bezala.

Galtzekorik ez dudalako, ez zaidalako erregutzea axola. Agintzen didazun zernahi egingo dut. Baina ez zaitez berandu ibili, hamabost egun barru kale gorrian jarriko dutelako. Eta kalea ere hortxe du, zain.

Azken finean, munduan ez da gaindituko ez duzunik. Utzi ezazu zure munstro hori, zure abokatua. Beharbada, zenbait gomendioren laguntzaz itsas-eskolan hartuko dute. (Boazek halako erakarpen arraroa du itsasoarekiko; beti izan du, haur txipia zenetik. Gogoan duzu, Alec, Ashkelon-en, Sei Eguneko Gerrako uda? Zurrunbiloa? Arrantzale haiek? Almadia?)

Eta azken kontu bat, eskutitza zigiluz itxi dezadan baino lehen: oheratu ere egingo naiz zurekin, nahi baduzu. Nahi duzunean. Nahi duzun moduan. (Senarrak badu eskutitz honen berri, eta ados zegoen idatzi behar nizula, azkeneko esaldia izan ezik. Beraz, ni hausteko aldartean bazara, eskutitz hau fotokopiatu besterik ez duzu, zure lapitz gorria hartu, azkeneko esaldia azpimarratu, eta nire senarrari bidali. Lan zoragarria egingo du. Onartzen dut: gezurretan ari nintzen arestian, galtzekorik ez dudala idatzi dudanean).

Hortaz, Alec, zeure eskuetan gauzkazu, erabat. Baita nire alaba txipia ere. Nahi duzuna egin dezakezu gurekin.

Ilana (Sommo)

Iruzkin bat utzi

Miel A. Elustondo atalean

gizon ikusezina. ralph ellison (I. atalaren hasiera)

miel a. elustondo

Denboran atzera joan behar dut hogeiren bat urte. Erantzun bila jardun dut bizi osoan, eta saiatu naizen toki guztietan, ni zer nintzen esaten saiatu zait baten bat. Onartu ditut haien erantzunak, nahiz eta askotan kontraesankorrak izan eta, are, beren buruarekin ere kontraesanean egon. Inozoa nintzen. Neure buruaren bila ari nintzen, eta nik neuk beste inork erantzun ezin zituen galderak egiten jende guztiari, neure buruari izan ezik. Denbora asko behar izan nuen, eta nire itxaropenen bumeran-aldi mingarri asko, gainerako pertsona guztiek jaiotzatik, nonbait, dakiten zerbaitez jabetzeko: alegia, ez naizela inor, ni neu besterik. Lehenago, hala ere, gizon ikusezina naizela deskubritu behar izan nuen!

Alabaina, ez naiz naturak edo historiak egindako munstroa. Kartetan zegoen, beste hainbat gauza bezala –edo ez bezala–, duela laurogeita bost urte. Ez naiz lotsa nire aitaita-amamak esklabo izan zirela-eta. Neure buruaz besterik ez naiz lotsa, garai batean lotsa izan nintzelako. Duela laurogeita bosten bat urte, libre zirela esan zieten, herrialdeko beste pertsonekin bat eginik zeudela guztien ongiari zegokion gauza guztietan, eta, aldiz, alderdi sozialei zegokienean, eskuko hatzak bezain banaturik zeudela. Eta sinetsi egin zieten. Pozak zoratzen zeuden. Zeuden lekuan geratu ziren, gogotik lan egin zuten, eta berdin egin zezan erakutsi zioten nire aitari. Baina nire aitaita da giltza. Xahar xelebrea zen, nire aitaita, eta esan didatenez, haren oinorde naiz. Berak sortu zuen arazoa. Heriotzako orduan ohean, nire aitari hots egin eta esan zion: «Semea, ni mundu honetatik joaten naizenean, hik borroka zintzoari jarraikitzea nahi diat. Ez diat inoiz esan, baina gerra duk gure bizitza eta ni traidore izan nauk jaio nintzen egunetik bertatik, etsaiaren lurraldean espioi, Berreraikitze garaian nire arma eman nuenetik. Bizi hadi burua lehoiaren ahoan duala. Ito ditzaan nahi diat haiei beti baietz esanez, ahuldu beti irribarrez, adostasuna agertu haiek hil eta suntsitu arte, utzi gizentzen gonbitoka hasi edo lehertzen diren arte». Xaharra kaskarretik jota zegoela pentsatu zuten. Izan litekeen gizonik goxoena izana zen. Haur txikienak gelatik kanpora atera zituzten, pertsianak itxi eta lanpararen argia apaldu zuten, xaharraren arnasa bezainbat. «Irakatsi hau gazteenei», xuxurlatu zuen haserre. Orduan, hil egin zen.

Baina nire gurasoak gehiago beldurtu zituen aitaitaren azken hitzak, beraren heriotzak baino. Haren hitzek hainbesteko antsietatea sortu zuten, ezen zeharo hil izan ez balitz bezala gertatu baitzen. Esan zuena ahanzteko ohartarazi zidaten guztiz modu enfatikoan, eta, egiatan, hauxe da kontu hura familia girotik aparte aipatzen dudan lehen aldia. Sekulako eragina izan zuen nigan. Inoiz ez nintzen ziur izan zer esan nahi ote zuen. Aitaita agure xahar lasaia izan zen, inoiz ez zuen buruhausterik eragin, nahiz eta heriotzako orduan bere buruari traidore eta espia izan zela leporatu, eta bere obedientzia ekintza arriskugarria izan zela esan. Puzzle bat bihurtu zitzaidan betiko, osatu ezinik nire buruaren barruenean geratu zitzaidana. Eta gauzak ongi joan zitzaizkidan guztietan, nire aitaita gogoratzen nuen eta errudun eta deseroso sentitu nintzen. Haren ohartarazpena beteko banu bezala zen, neure buruari kontra eginagatik ere. Eta, azak ontzeko, denek maite ninduten horrela egiten nuelako. Herriko gizon zuri zurienek goresten ninduten. Jokabide eredugarriaren adibide omen nintzen, nire aitaita izana zen bezala, alegia. Ni gehien harritzen ninduena zen, aldiz, agure xaharrak traiziotzat jo zuela jokabide eredugarri hura. Nire jokabidea zela kausa goresten nindutenean errudun sentitzen nintzen, iruditzen zitzaidan arraza zurikoen nahikarien kontrako zerbait egiten ari nintzela, ongi ulertu izan balute justu kontrara joka nezan nahiko zuketela, erretxina eta gaiztoa izan nendila, egia-egiatan horixe nahi zutela, nahiz eta engainatuta bizi ziren eta jokatzen nuen bezala joka nezan nahi zutela pentsatzera beharturik zeuden. Beldur eman zidan egunen batean traidoretzat ikusiko nindutela, neure burua galdurik ikusiko nuela. Bestalde, beldur handiago ematen zidan beste modu batera jokatzeak, hori ere ez zitzaielako batere gustatuko. Agure xaharraren hitzak madarikazioa zitzaizkidan. Graduatu nintzen egunean mintzaldi bat egin nuen, adieraziz apaltasuna dela sekretua, are, aurrerabidearen egiazko muina. (Ez dut horretan sinesten, eta nola sinetsi, nire aitaita gogoan? Balio izan zuela besterik ez dut sinesten) Erabateko arrakasta izan nuen. Denek goretsi ninduten, eta herriko lider zuriek egitekoa zuten bilkura baten aurrean mintzaldi bera egin nezan gonbidatu ninduten. Garaipen handia zitzaion gure komunitate osoari. Hotel oneneko areto nagusian izan zen. Heldu nintzenean jakin nuenez, tabakogile baten ohoretan zen ekitaldia, eta han egon behar nuenez gero, nire zenbait ikaskiderekin batera errege borrokan parte hartzeko esan zidaten, jaialdiko ekitaldien barruan. Errege borroka egin zen lehenik.

Hantxe ziren herriko buruzagi guztiak, beren esmokinak jantzirik, buffeteko janariak barrura sartzen, garagardoa eta whiskia edaten eta puru beltzak erretzen. Gela handi bat zen, sabai altukoa. Aulkiak ilaratan jarrita zeuden boxeo ring eramangarri baten lau aldeetarik hirutan. Laugarren aldea hutsik zegoen, zoru distiragarri ezkoztatua ageri. Banuen zenbait kezka errege borrokaren inguruan. Ez zen borroka atsegin ez dudalako, parte hartu behar zuten gainerako mutilak ez nituelako gustuko baizik. Mutil ongi gogorrak ziren, eta, nonbait, ez zuten aitaitaren madarikaziorik burrunban bere buruan. Agerikoa zen haien gogor izaera. Bestalde, irudipena nuen errege borrokak nire mintzaldiaren duintasuna ilunduko zuela. Ikusezintasunaren aurreko garai hartan Booker T. Washington potentzial baten gisa irudikatu nuen neure burua. Baina gainerako morroiek ere ez ninduten ni gustuko, eta bederatzi ziren haiek. Neure erara, haiek baino gehiago nintzela sentitu nuen, eta ez zitzaidan gustatu nola sartu gintuzten denok estu-estu eginik zerbitzarien igogailuan. Haiei ere zitzaien gustatzen ni han egotea. Are okerrago, indartsu argiztatutako solairuetako argiek igogailua iragan eran, ika-mika izan genuen, nik borrokan parte hartzeak haien lagunetarik bat gau hartako lanetik kanpo utzi zuelako.

Igogailutik irten, rococo estiloko areto bat iragan eta gelaitzin batera heldu ginen. Borroka arropak janzteko esan ziguten. Boxeo eskularru pare bana eman zizkiguten eta ispiludun areto handira eraman gintuzten, non kontu handiz eta ahapeka hitz eginez sartu baikinen, aretoko zaratotsaren gainetik guk nahigabe entzungo ote gintuzten. Puruen keak lainatuta zegoen, eta whiskia bere lana egiten ari zen ordurako. Harriturik nengoen herriko gizonik inportanteenetako batzuk txirrinplindurik ikusi bainituen. Hantxe ziren denak: bankariak, abokatuak, epaileak, sendagileak, suhiltzaile buruak, irakasleak, dendariak. Baita modako predikatzaileetako bat ere. Guk ikusi ezin genuen zerbait gertatzen ari zen aurrean. Klarineteak sentsualki egiten zuen dardara eta gizonak zutik eta aurrerantz ari ziren eginahalean. Gu talde txiki eta trinkoa ginen, bat eginik, gure soin-enborrek elkar ukitzen zuten, distira egiten, aurretiazko izerdiz; aurrean, buruzagiak gero eta beroago eroago zeuden, artean guk ezin ikusi genuen zerbaitegatik. Bat-batean, eskolako superintendentea entzun nuen, hara joateko esan zidana, hain zuzen, hoska: «Jaunak, ekarri beltzak! Ekarri beltx koxkorrak!»

Iruzkin bat utzi

Miel A. Elustondo atalean

ariketak. mugaritz B.S.O. harkaitz canoren testua

miel a. elustondo

«Marko Polo eta On Pedro Axular, oinetakoak eskuan, oinutsik dabiltza hondartzan. Iluntzen ari du eta gero eta hurrago aditzen da olatuen zurrumurrua. Elkarrizketak aurrera egin ahala, haitzuloan amaitzen den alderdi harkaiztsu baterantz desbideratuko dira. Haitzulo xahar bat da, itsasbeherak baino bistara ekartzen ez duena.

Axular: Lurralderik arraroenak bisitatu dituzula entzun dut.

Marko Polo: Ez diot paisaiari errurik botatzen: bertako bizilagunek egiten dituzte arraro.

A.: Kontatu, faborez.

M.P.: Zuhaitzei kantatzen dieten tribuak, ibiltzen diren zuhaitzak, haietan bizi den jendea, purpuraz beztitutako elefanteak, zaldi gorri hegaldunak… Herri kanibalak, beren haur jaioberriak sakrifikatzen dituen jendea, eta, hala ere, antzina gurtu zituzten behiak hiltzen direnean haurrek bezala negar egiten dutenak…

A.: Barkaziorik gabeko bekatua, basakeria…

M.P.: Baita inozotasuna eta aurrera egiteko gogoa ere. Zoramena eta ahaztura. Hainbestetan, zer heroikoak bitxikeria barreiatzen du…

A.: Eta umiltasuna, beste hainbestetan…

M.P.: Edo inkontzientzia, besterik gabe.

A.: Zuk ez duzu bidaiarik ahantziko. Ezta hildakoan ere: beste batzuek ekarriko dituzte gogora zure bidaiak.

M.P.: Eta zu? Egia da kontatzen dutena? Itzalik ez duzula? Kendu egin zizutela?

A.: Deabruari utzi behar izan nion bahituran, bila etorri zitzaidanean.

M.P.: Itzalik gabeko gizona… Ez dut horrelakorik ezagutu nire bidaietan.

A.: Aringarri zait itzalik ez izatea.

M.P.: Dabilen harriari ez zaio goroldiorik lotzen…

A.: Nork esan zuen hori?

M.P.: Ez naiz oroitzen… Behiak gurtzen zituen kanibalen batek.

A.: Utziko didazu oharra idazten? Nire hizkuntzara bihurtuko dut: “Dabilen harriari ez zaio goroldiorik lotzen”.

M.P.: Ez du latin antzik.

A.: Ez da…

M.P.: Ez genuen haitzulo honetaraino etorri behar. Itsasgora da, arriskugarri da.

A.: Gorago ere etorriko da itsasoa. Ezingo gara irten.

M.P.: Ez ote da gu erreskatatzera inor etorriko?

A.: Ezetz uste dut. Zaharrak gara, zertan eman denbora alferrik espantuka? Hobe dute besteren batzuk erreskatatu.

M.P.: Bukaera da, hortaz.

A.: Mundu bat dugu batak besteari kontatzeko. Nik, liburuena eta Deabruarena. Zuk, zeure bidaiena…

M.P.: Bi pertsona, batak besteari kontatzeko bi mundurekin. Ez dago eternitatearen antz handiagoa duenik.

A.: Edo heriotzari beldur ez izatearen antz handiagoa, gauza bera baita.

M.P.: Eternitatez beterik daude bibliotekak. Hasi zeu…

A.: Estimatuta dago kortesia: ez dugu luzamendutan ibili behar.

M.P.: Bana dezagun denbora: ura gerriraino heltzen zaigunean nire txanda izango da.

Ez zen beren oinetakoak besterik salbatu. Axularren alpargata apalak. Zetaz eta urrez brodaturik, Marko Poloren babutxak.

Itsasbehera da berriro, dolumin seinaletan. Atzera itsasgora izan dadin arte iraunen du doluak».

Iruzkin bat utzi

Miel A. Elustondo atalean

Litxarreroak

miel a. elustondo

XXIV

Amaren istorioaren oinarrizko xehetasunak Royk espero zituenak ziren, gutxi gora behera…

Lehenengo, Baltimoretik jasotako ohartarazpen deia. Gero, hari erantzunez, ihesaldi frenetikoa, batere arrazoitu gabea. Batere errukirik gabe gidatu zuen autoa, ahal bezain urruti. Urrutiago joateko modurik izan ez zuenean, Tucsoneko paradore turistikoan sartu zen.

Toki hark garajea zuen, ez aparkaleku indibidualak, eta hori ez zitzaion gustatu. Baina nekatuegi zegoen urrutiago joaten ibiltzeko; eta garaje-zaindaria bertan zenez denbora guztian, ezin izan zion bertan geratzeari uko egin.

Burukoaren azpian jarri zuen arma kargatua. Erantzi eta ohera sartu zen. Jakina, giltzaz itxi zuen sarraila, baina horrek ez zuen ezer esan nahi. Leku haietan, izan motel edo paradore, hainbeste giltza galtzen ziren, ezen trukagarriak egiten baitzituzten. Ondorioz, giltza berdinek ate ezberdinak irekitzen zituzten. Zalantzarik gabe, huraxe zen paradore haren kasua.

Dena dela, ordu batzuk geroago esnatu zen, bi esku lepoa estutzen ari zitzaizkionean. Egin zezakeen edozein oihu isilaraziko zuten esku haiek, hil arte itoko zutenez gero. Ezin zuen ikusi nor zen bestea; ez zitzaion axola. Ohartarazi zioten akabatu egingo zutela, eta hiltzen ari ziren orduantxe bertan, eta nahikoa zen hori jakitea.

Arma hartu zuen burukoaren azpitik. Iritzira, gora jaso zuen, erasotzailearen aurpegiraino. Eta katuari sakatu zion. Eta… eta…

Lillyk dardara egin zuen. Ahotsa eten zitzaion.

–Jainkoarren, Roy, zuk ez dakizu zer zen hura! Inor akabatzea zer den! Bizitza osoan horixe entzuten, horixe irakurtzen, ba-baina… baina zeuk inor hiltzea…

Moira kamisoia jantzita zegoen, gau-lapurren amarru zahar bat. Beste gelaren batean harrapatzen zituztenean, okertu egin zirela esaten zuten, beren gelatik irten zirela halako arrazoi inozoren bat aitzakia eta, nola ez zekitela, okerreko gelara sartu zirela.

Moiraren sakelan zenbakidun giltza bat zegoen, hurreko gela bateko giltza. Era berean, saltsa hartatik onik irteteko giltza zen Lillyrentzat. Aurrez diseinatutako plan baten froga zen, eta, pentsatu gabe ere, bazekien zer egin behar zuen.

Ohean jarri zuen Moira. Bere hatz-markak armatik garbitu eta Moirarenak sakatu zituen haren gainean. Moiraren gelan igaro zuen gaua eta, goizean, Moiraren izenean eta hildako emakumearen jantzietan irten zen paradoretik.

Jakina, ezin zuen bere autoa hartu. Autoa eta bertan ezkutatutako dirua Moirarenak ziren ordurako. Moira, Lillian Dillon zelako; eta Lilly, aldiz, Moira Langtry. Eta horrelaxe izango zen betiko.

–Hura nahaste-borrastea! Eta ezertarako ez, nonbait. Kontu izan dut beti, Bobok zer egingo, baina orain, gertatu denez gero… –isildu egin zen, eta pixka bat bizitu ere bai–, tira, beharbada, arnasa hartuko dut. Urteak daramatzat iruzur mundu honetatik irten nahian, eta orain kanpoan nago. Hutsetik has naiteke, eta…

–Hasita zaude –esan zion Royk–, baina ez zait iruditzen hutsetik hasi zarenik.

–Barkatu –Lilly lotsagorritu egin zen, errudun–, gorroto dut zure dirua hartzea, baina…

–Ez kezkatu, ez duzu hartuko-eta.

Momentu luze batean –betiko iraun zuen segundo bateko isiltasuna–, Lilly jarrita egon zen semeari begira. Bereak ziren begi haietan barrena begiratu eta  berea bezalako begiratua ikusi zuen. “Hain antzekoa!”, pentsatu zuen, eta berdin pentsatu zuen mutilak ere. “Zergatik ezin diot ulertarazi?”, pentsatu zuen Lillyk. “Zergatik ezin diot ulertarazi?”, pentsatu zuen Royk.

Zalantzan, bihotzean izotzezko inertzia hazten ari zitzaiola, jaiki eta bainugelara sartu zen. Aurpegia konketan garbitu, eskuoihalarekin zapla bigunak eginez lehortu eta ur tragoa edan zuen. Gero, pentsakor, ontzia berriz bete eta semeari eraman zion.

–Hara, eskerrik asko, Lilly –esan zuen mutilak, kortesia hark hunkituta, babesgabetuta.

Eta Lillyk bere buruari esan zion: “Merezia du. Lagundu egin nion estutasunean zegoenean, eta kontra egiten saiatzen bazait… Tira, hobe du ez!”

–Diru hori eraman behar dut, Roy –esan zuen–, banketxeko libreta daukat poltsan, baina horrek ez dit ezertarako balio. Ezin dut arriskatu dirua ateratzera. Ez zeukan ehuneko gutxi batzuk besterik, eta zer arraio egingo dut, ba, horrekin?

Royk erantzun zion asko egin zezakeela. Ehuneko gutxi horiek San Frantziskoraino edo oso urruti ez zegoen beste hiri batera eramango zuten. Hilabetea emango zioten lasai bizitzeko, lana inguratu arte.

–Lana! –kexatu zen Lilly–, kasik berrogei urte ditut, eta bizian behin ere ez dut lan zintzo bat izan!

–Lor dezakezu –esan zion Royk–, buruargia eta erakargarria zara. Lan mordo bat dago zuk egiteko modukoak. Bota non edo non zaborretara Cad hori. Lurpera ezazu. Cad hori ez da bat etorriko egingo duzun bizimoduarekin, eta…

–Atertu! –haserre keinu zorrotza eginez isilarazi zuen–, hor zaude zu, jarrita, nik zer egin behar dudan esaten… Morroi bat hain bihurria, non zopa bihurkinarekin jan behar baitu.

–Ez nizukeen esan beharko. Zu zeu konturatu beharko zinatekeen –Roy aurrerantz makurtu zen, erreguka–, lan zintzo bat eta bizimodu lasaia, ez duzu beste biderik, Lil. Erakutsi zeure burua pistetan edo apustuetan, eta Boboren morroiak gainean izango dituzu.

–Badakit hori, arraioa! Badakit behetik ibili behar dudala, eta horixe egingo dut. Baina, besteari dagokionez…

–Aholku ona da, Lilly. Horrixe segitzen ari naiz neu ere.

–Bai, jakina, ba! Ikusi zaitut, iruzurra uzten!

–Zergatik iruditzen zaizu harrigarria? Zeuk nahi zenuen. Behin eta berriz esan izan didazu.

–Ondo da –esan zion Lillyk–, beraz, zintzo zabiltza. Beraz, ez duzu dirua behar, ezta? Ez duzu behar, edo ez duzu nahi. Beraz, zergatik ez didazu niri ematen, arraioa!

Royk hasperen egin zuen; azaltzen saiatu zen, zergatik: ahal zen modurik egokienean azaltzen, proposamen guztien artean zailena; hau da, pertsona bati mingarri zaizun gauza bat egiten diozunean, haren onerako ari zarela. Eta, hala ere, amari hitz egiten ari zenean, haren larridura ikusten zuenean, onartu nahi ez bazuen ere, Royk, bere baitan, gozamen kasik sadikoa sentitzen zuen. Beharbada haurtzarotik zetorkion, han zituen sustraiak, beharra edo desira ezagutu eta ukatu egin zitzaizkion garaian, ukatzea onerako izango zuelako. Orain bere txanda zen. Zuzen zegoena egin ahal izango zuen –bai, zuzena zen–, ezer egin gabe. Orain orain orain putazaina zen bere puta arrastoan sartzen, haren erreguak entzuten eta beste zartako bat jotzen. Orain orain orain senar jakintsu eta indartsua zen, bere emazte kaskarina atzaparrean harrapatuta zeukana. Orain orain orain bere subkontzientea bien arteko loturari arreta jartzen ari zen, lotura lizun debekuzko eta ordu arte onartu gabeko hari. Beraz, Lilly babestu behar zuen. Diruak nahitaez eragingo zion arriskutik aparte ibilarazi behar zuen. Libre behar zuen, eskura…

–Begira, Lilly –esan zuen, arrazoituz–, diru horrek ez lizuke betiko iraungo; zazpi-zortzi urte, beharbada. Zer egingo zenuke gero?

–Tira… Pentsatuko nuke zer edo zer. Ez kezkatu horretaz.

Royk baietz esan zuen, poliki.

–Bai –esan zion–, pentsatuko duzu zer edo zer. Beste saltsaren bat. Beste Bobo Justusen bat, zapla joko dizuna eta eskuak erreko dizkizuna. Horrelaxe izango da, Lilly; horrela, edo okerrago. Orain aldatzeko gai ez bazara, artean gazte xamar zarenean, nola aldatuko zara berrogeita hamar urte dituzunean?

Berrogeita hamar? Oihartzun zaharra zuen hitz horrek, gordeta egondakoaren kiratsa, heriotza esan nahi duen leku arriskutsuaren begiratua…

Eta Carol? A, jakina, Carol. Neska zoragarria, neska desiragarria. Beharbada, ordu arte onartu gabeko loturagatik izan ez balitz, “NESKA”. Baina gauzak zeuden moduan, amu bat besterik ez, pioi bat Roy eta Lillian Dillonen arteko bizitzaren, heriotzaren, eta… maitasunaren… jokoan. Beraz…

–Beraz, horrela dira gauzak, Lil –esan zion Royk–, horregatik ezin dizut dirua hartzen utzi. Alegia…

Haren ahotsak indarra galdu zuen, haren begiek Lillyrenak saihestu nahi zituzten.

Momentu bat eta gero, Lillyk baietz esan zuen.

–Badakit zer esan nahi duzun –esan zuen emakumeak–, uste dut badakidala.

–Tira, ba… –keinu bat egin zuen eskuekin, deseroso zegoen bat-batean–, nahiko erraza da.

–Bai –esan zuen Lillyk–, nahiko erraza da. Nahiko erraza. Eta beste zerbait ere bada.

Lillyk distira berezia zuen begietan, tentsio berezi bat aurpegian, afonia gisako bat ahotsean. Mutilari begira ari zen, hura aztertzen. Hanka bat bestearen gainean gurutzatu zuen poliki.

–Gaizkileak gara, Roy. Egin diezaiogun aurre…

–Ez dugu izan beharrik, Lil. Berriz hastera noa hutsetik. Zuk ere egin dezakezu.

–Baina klase handikoak izan gara beti. Bizitza pribatuan orbangabe bizi izan gara. Izan dira zenbait gauza ezin egingo genituzkeenak…

–Badakit! Beraz, ez dago arazorik! Nik ahal dut… guk ahal dugu…

Emakumea hanka kulunkatzen ari zen poliki-poliki; intsinuatzen ari zitzaion, mutilari hizketan. Hipnotizatuta zeukan.

–Roy… zer, benetan zure ama ez naizela esango banizu? Ez gaudela senidetuta?

–Zer! –gorantz begiratu zuen harrituta mutilak–, zera, nik…

–Gustatuko litzaizuke, ezta? Jakina, baietz. Ez duzu niri esan beharrik. Ea, zergatik gustatuko litzaizuke, Roy?

Royk listua irentsi zuen minez, barre egiten saiatu zen, axolagabe. Eskuetatik ihesi zihoan dena, bere eskuetatik haren eskuetara. Bat-batean, sentimenduak argitu egin zitzaizkion, bat-batean bere burua ulertu zuen, eta izuak, pozak eta desirak esklabo egin zuten, eta mutuarazi.

–Roy… –hain leun esan zion, nekez entzun baitzezakeen.

–Ba-bai? –listua irentsi zuen berriz–, bai?

–Dirua nahi dut, Roy. Eduki egin behar dut. Zer egin behar dut horretarako?

“Lilly”, esan zuen, edo esaten saiatu zen, eta beharbada esan ere egin zuen esan nahi zuena. “Lilly, badakizu ez daukazula orain arte bezala ibiltzerik; badakizu harrapatuko zaituztela, akabatuko zaituztela. Badakizu lagundu besterik ez dizudala egin nahi. Niretzat hainbeste esan nahiko ez bazenu, diru madarikatua hartzen utziko nizuke. Baina gerarazi egin behar zaitut, nik… nik…

–Beharbada… –mutilarekin zintzo jokatu nahi zuen–, zer esan nahi duzu, ez didazula emango? Benetan, Roy? Ez? Edo bai? Iritzia aldaraz diezazuket? Zer egin dezaket lortzeko?

Eta nola esan behar zion berak? Nola esan behar zion Lillyri esaterik ez dagoena? Eta Lilly jaiki eta berarengana mugitu zen, Moira mugitu ohi zen grazia tentagarri berarekin… Moira, beste emakume heldu bat, funtsean Lilly izan zena… Lillyri erantzuten saiatu zen. Mutilaren aztoramen hura nahikoa zitzaion Lillyri.

–Zergatik ez duzu ura amaitzen, maitea? –esan zion. Eta, esker onez, arnasaldi hari ongietorri eginez, edalontzia jaso zuen. Eta Lillyk, poltsa astun hura indar guztiez eutsi eta ahal zuen bezainbat kulunkarazi zuen.

“Neure errua da”, esan zion Lillyk bere buruari. “Nola hazi dudan, beraren adina, nire adina, errieta eta zarata egiten nizkion, neba banu bezala; nire errua, nire sorkaria. Eta zer egin behar dut orain?”

Poltsak edalontzia jo eta zirtzilatu egin zuen. Poltsa ireki egin zen, eta dirua uholde berdean bota zuen. Gorriz zipriztindutako eta tindatutako uholdea.

Lillyk izututa begiratu zion mutilari. Semearen eztarritik borborka ari zen zauriari begiratu zion. Mutila jaiki egin zen aulkitik, aulkiari heldu nahian, eta kristal zati beldurgarri bat ageri zuen hatzen artean. Odola zeriola, esan zuen:

–Lil, nik… ze-zerga-tik… –belaunak tolestu zitzaizkion eta zerraldo erori zen gorriz zikindutako billetezko alfonbraren gainean.

Azkar bukatu zen dena. Lillyk azalpenik eman edo barkatzeko esan baino lehen ere… Ezer azaltzen edo barkatzeko eskatzen ibiltzeko arrazoirik baldin bazegoen, behintzat.

Besterik gabe, zikindu gabeko dirua alde batera jartzen hasi zen, billeteak metatzen. Bainugelako eskuoihal batean dirua bildu, bere arropa artean sartu, eta gelari azkeneko begiratua egin zion.

Dena garbi zegoela ematen zuen.  Semea Moirak hil zuen, bizirik ez zegoen batek. Jakina, bere hatz-markak gelako bazter guztietan zeuden, baina horrek ez zuen ezer esan nahi. Azken finean, Royren gelara joan zen bisitan mutila hil baino lehen eta, nolanahi ere, Lilly Dillon ofizialki hilda zegoen.

“Eta, beharbada, hilda nago”, pentsatu zuen. “Beharbada, nahiago nuke hilda egon!”

Bere burua besarkatu eta begiek semeari begira ziezaioten utzi zien. Bat-batean, negar-zotinak gorputza zeharkatu zion, eta emakumeak negarrari eman zion atergabe.

Igaro zen hori ere.

Barre egin zuen. Lurrean zegoen gauza hari isekaz begiratu zion kasik.

“Tira, umea, eztarria besterik ez da, ala?”

Eta gelatik eta hoteletik irten eta Aingeruen Hirian barrena abiatu zen.

Jim Thompson

Iruzkin bat utzi

Miel A. Elustondo atalean

Iruzurtiak – Roy eta Bert

m. a. elustondo

Lehenengo, miatu egin zuten. Gero, sakelak hutsarazi, goitik behera arakatu, eskuz aztertu barrabilen bi aldeetan. Ondoren, galderak etorri ziren, eta haien erantzunak, berehala gezurraren labela jaso zutenak.

–Hire benetako izena, arraio hori! Bost axola niri agiri faltsuok! Tranpati guztiek dituzue!

–Nire benetako izena da. Los Angelesen bizi naiz eta lau urte daramatzat lanean etxe berarentzat…

–Nahiko gezur esan duk! Nor ari duk hirekin batera taula-lanean? Beste zenbat lekutan erabili duzue amarru bera?

–Oso gaixorik izan naiz. Bart arratsean heldu nintzen La Jollara… Laguna eta biok etorri gara… Oporraldian.

–Ondo zagok, ondo zagok! Beraz, hasiera-hasieratik hasiko gaituk berriz, eta, Jainkoarren, hobe duk egia esan!

–Ofizial, herri honetan gutxienez ehun merkatari dituzu ni identifika nazaketenak. Urteak daramatzat haiei saltzen, eta…

–Utzi ezak erretolika hori! Utzi simaur hori! Ea, zein duk benetako izena?

Galdera bera behin eta berriz eta askotan. Erantzun berak behin eta berriz eta askotan. Uneoro, txakurra hormako telefonora jiratzen zen, Royk esandakoa egiazta ziezaioten. Baina, hala ere, Royk esandakoa egiaztatzen zioten arren, txakur hark ez zuen etsitzeko asmorik. Zekiena zekien. Bere begiekin ikusi zuena: iruzurgilea lanean, punchboard hartan hiru sari irabazten. Eta Royk estalgarri perfektua bazuen ere, nola egingo zion, bada, ezikusia halako iruzur froga argiari?

Txakurra telefonotik ari zen beste behin, haren aurpegi gogorrak umore txarra ageri zuen, egiten zituen galderek jasotzen zituzten erantzunengatik. Royk taberna jabeari, Berti, begiratu zion zeharka. Mahai gaineko punchboard-ari begiratu zion, tinko, eta berriz Berti begiratu zion. Baiezko keinua egin zion, ia oharkabean. Baina ez zegoen seguru Bertek mezua jaso ote zion.

Poliziak danba eseki zuen telefonoa. Royri begiratu zion, bere onetik irtenda. Esku haragitsua aurpegitik pasatu zuen. Zalantzan, egoerak eskatzen zituen hitzak antolatzen saiatu zen, bere sen onaren kontrako barkamen hitzak. Bere begiek jaso zuten ebidentziari iseka egiten zioten.

Barraren beste aldetik, Royk zarata gor bat entzun zuen. Zabor-birrintzailea. Barre egin zuen, isilik, bere baitarako.

–Tira, bada, ofizial –esan zion–, beste galderarik?

–Besterik ez –txakurrak burua mugitu zuen–, ematen dik akats bat izan dela, beharbada.

–Benetan? Hormaren kontra bota nauzu, iraindu eta kriminala banintz bezala hartu nauzu. Eta orain, diozu akats bat izan dela, beharbada. Horrek gauza guztiak konpontzen dituelakoan…

–Tira, bada… –ezpain-estu, hitzen gainean listuka–, barkatu. Sentitzen diat. Ez zuen nire asmoa.

Roy kontent zen gauzak bere horretan geratu zirelako. Piztiaren pare, polizia Bertengana itzuli zen.

–Ondo duk, jauna! Hire alkohol baimenaren zenbakia nahi diat! Akusazioa bideratzeko asmoa diat, zeragatik… zeragatik… Non duk punchboard-a?

–Zein punchboard?

–Demonio alua, ez niri kakarik esplikatu! Hementxe, mahai gainean zegoen taula… Morroi hau jokatzen ari zena! Hobe duk niri eskura eman edo nik neuk aurkituko diat!

Zapi bat hartu eta barra garbitzen hasi zen Bert.

–Egunero, garai honetantxe, garbiketa egiten dut –esan zion–, traste zahar guztiak baztertu eta zabor-birrintzailera botatzen ditut. Ezin dut esan punchboard-ik hemen ikusi dudanik, baina baten bat baldin bazegoen…

–Zaborretara bota duk! Uste duk… uste duk libre irtengo haizela?

–Bai, ala? –esan zion Bertek.

Polizia inkoherentziak esaten hasi zen bata bestearen gainean, oso haserre.

–Larrutik ordainduko duk, Jainkoaren izenean, larrutik!

Eta Royrengana piztia moduan itzulita, esan zion:

–Hik ere bai! Ez didak ziria sartu, pentsatu ere ez! Hire bila ibiliko nauk, eta herri honetara etortzen haizen hurrengoan…

Jiratu eta irten egin zen tabernatik. Irribarrez, Roy bere aulkian jarri zen berriz.

–Zer edo zergatik erretxinduta balego bezala jokatu dik –esan zuen Royk–, zer moduz beste garagardo beltz bat?

–Ez –esan zuen Bertek.

–Zergatik ez? Begira, Bert, barkatu eragozpen guztiak, baina hire punchboard-a zuan. Nik ez…

–Bazakiat. Nire okerra izan duk. Baina behin ere ez diat oker bera bi aldiz egiten. Orain, hik hemendik alde egitea nahi diat, eta atzera berriz ez etortzea.

Beste bezero bat sartu zen, eta Bert hari kasu egitera joan zitzaion. Roy, jaiki eta irten egin zen.

Jim Thompson

2 Iruzkin

Miel A. Elustondo atalean