Artxikoak hilabeteka: ekaina 2013

Toponimiarekin lotutako hainbat bitxikeria

Koro Garmendia Iartza

Geografian zertxobait sakonduz gero, bitxikeria politak topa ditzakegu toponimiari dagokionez, hala urrutiko lurretan nola atarian bertan. Izendapenen nondik norakoan murgiltzean, berezitasun askoren erroa hizkuntza batetik besterako jauzia egitean dagoela ikus genezake. Bidaia dezagun, apur batean, munduan zehar.

Goazen, lehenik eta behin, Hornos lurmuturrera. Pentsatu al duzue inoiz zergatik jaso zuen eremuak halako izena? Labeekin edo beroarekin nolabaiteko zerikusia duelako, beharbada? Harrigarri samarra, ordea, duen kokapenari erreparatuz gero, Txile hegoaldean baitago. Bero handirik ez, beraz, inguru hartan. Nolatan, orduan, Hornos hori? Bada, Willem Cornelis Schouten esploratzaile holandarrak, 1616an, lurmuturra aurkitu berri zuenean, jaioterriaren izenaz bataiatzea erabaki zuen: Hoorn, alegia. Gerora, bukaerako bokaletako bat galdu, eta Horn bihurtu zen. Ingelesez, Cape Horn; frantsesez, Cap Horn; italieraz, Capo Horn; gaztelaniaz, Cabo de Hornos; euskaraz, Hornos lurmuturra.

Mugi gaitezen, orain, Yucatán penintsulara. Ba al zenekiten izenak gaizki-ulertu batean duela jatorria? Bertsioetako batek dioenez, esploratzaile hispaniar bat indigena bati zuzendu zitzaion, eskualdea nola deitzen zen galdezka, eta Ma’anaatik ka t’ann jaso zuen erantzun modura; hots, maia hizkuntzan, «ez dut ulertzen». Hitz horietatik, Yucatán moduko zerbait harrapatu zuen, nonbait, hispaniarrak, eta horrela finkatu zuten lurraldearen izen berria.

Honuntzago etorrita, nahasgarria izan daiteke, halaber, Mantxako kanalaren izena. Zer-nolako lotura ote du Mantxa eskualdearekin? Toponimian arakatu behar da kasu horretan ere, benetako zentzuaz jabetzeko. Frantsesek La Manche izendatu zuten. Manche hitzak, frantsesez, besteak beste mahuka adierazten du, eta halakoa da, hain zuzen ere, kanala: luzea eta estua. Manche hori Mancha modura itzuli zuten gaztelaniara, eta Mantxa euskarara. Jatorrizko zentzuari begiratuz gero, nolanahi ere, egokiagoak izango ziren Canal de la Manga eta Mahukaren kanala.

Hurbilera etorrita, Nafarroan, Irurtzun aldean den pasabideak, Bi haizpe du euskara izena; gaztelaniaz, berriz, Paso de las Dos Hermanas. Gaztelaniazko izendapena euskarazko izenaren gaizki-ulertuaren ondorioz sortu zen, bi haitz beharrean, bi ahizpa ulertuta. Ez da aldrebeskeria handiegia gaztelaniaz duen izena, haitz biak elkarren ondoan baitaude, eta zinez baitira elkarren antzeko; hala ere, ez da, inondik ere, euskaraz duen izendapenaren baliokidea.

Buka dezagun Donostian; zehazki, itsasertzeko Loretopean. Gaztelaniaz, Pico del Loro deitzen dute, nahiz eta lororik behintzat ez den han inoiz izan; bai, ordea, Loretoko Ama Birjinari eskainitako ermitatxo bat, gaur egun Miramar jauregia denaren lorategian. Horregatik, Loretopea izena zuen bi hondartzak bereizten dituen harkaitzak. Pentsa zer ulertzen zuten euskara ez zekitenek gaztelaniaz halako izena emateko…

7 Iruzkin

Koro Garmendia atalean

Irakurleen kexak

Bego Montorio Uribarren

Ombudsman, médiateur, provedor dos leitores, amigo/defensor del lector…, horra zenbait izen, figura bera izendatzeko: komunikabide batean, irakurleen iritziak zein kexak jaso eta bideratzeko ardura duen pertsona. Ez da oso kargu zabaldua (2005eko datuen arabera, mundu osoan 80 zeuden: horien erdiak Estatu Batuetan), alabaina, gero eta ugariagoak dira hedabide handienetan.

Erraturik ez banago, Espainian, El País egunkarikoa izan zen lehena, eta horren azken artikuluak, Traducciones erróneas, eman dit berbabidea.

Aitortuko dut pixka bat harritu nintzela Irakurleen defendatzailearen txokoan itzulpenaz jarduten zutela ikusita, normalean bestelako gaiak izan ohi direlako irakurleen kexen sortzaile: informazio ez guztiz zuzenak, titularren ezaugarriak, hizkera edo esamolde iraingarriak…; etenpuntu horietan, gai askoz gehiago sartzen dira, baina gutxitan itzulpena (El Paísen, 2012ko urtarriletik hona, oraingo hau lehena).

Eta, harritzeaz batera, poztu ere egin nintzen, Tomàs Delclós-ek artikuluan jasotzen dituen kritikek argi uzten dutelako irakurleak, irakurle batzuk bederen, ohartu egiten direla berriak nola dauden idatzita, eta, denok erabiltzaile-kontsumitzaile bilakatu garen garai honetan, euren eskubidetzat jotzen dutela informazio egiazkoa ez ezik ondo idatzitakoa jasotzea. Ez al da akuilu polita hizkuntzarekin lan egiten dugunontzat?

Artikuluak beste hau berresteko aukera ere eman dit: ez gara uste bezain bereziak; labur eta zakar samar esanda. Azaltzen zaizkigun arazoak geure-geureak direla pentsatu arren, euskaldunak ez direnek ere horien oso antzeko kezkei erantzun behar dizkiete; esaterako, nola idatzi behar da Al-Qaeda?, noiz-nola-noraino erabili behar dira ingelesezko kalkoak? (beti dago norbera baino handiagoa den norbait, norbera baino boteretsuagoa), zertan laguntzen dute eta zertan dira traba?… Ez da kontu berria: han eta hemen, txakurrak ortozik.

Eta, itzulpena egunero edonon agertzen zaigunez, kirol orrietako itzulpen oker bat ere jasotzen du Delclósek. Nonbait, Cristiano Ronaldo futbolariak foda-se! oihu egin zuen gol bat sartu eta gero, beste jokalari batzuei begira. Eta Espainiako kazetari batek interpretatu zuen –nork esan behar zion hari portugesaren adierazkortasuna izango zuela kezkagai!– espainolezko ¡jódete! esamoldearen parekoa zela. Bada, ez! Portugesezko esaerak ez du batere irain asmorik, horretarako vai-te foder, vai para o caralho… erabiltzen dute-eta. Foda-se! horren esanahia, berriz, gertuago legoke euskarazko hau dun/k hau! edo tankera horretakoetatik. Esan gabe doa guztiz ulergarria dela kazetaria lagun aizun horien tranpan jaustea; jakin nahiko nuke, ordea, zertzuk esan zituzten Cristianoren kontura egun haietako kirol tertulia eta artikuluetan, itzulpen okerra oinarri.

Azaldu dudan horretatik, ondorio bat behintzat atera dut, zaharra bezain ezaguna izan arren beti gogoan eduki beharrekoa, nire iritziz: gure testuen irakurleek –berariazko defendatzailea izan ala ez– merezi dute albait gehien saia gaitezen. Eta merezi dute kontuan har ditzagun, haientzat sortzen baititugu testuok.

Iruzkin bat utzi

Bego Montorio atalean

Fest (eta, bidenabar, profezia bat)

Iñaki Segurola

Ez dakit ohartu zareten, baina dena da orain fest. Gure eskualde urola-kostatar honetatik irten gabe, urte batzuk badaramatza Zarautzen «Udaberri fest» izenekoak. Zestoan «Patana fest» asmatu dute orain. Azpeitian «Triku festie» egiten zen lehen; gaztetxekoek ere zerbeza festie jarri dute oraintsu. Baina joera ez da hori. Joera da fest han eta fest hemen. «Larrabetzu fest» ere ikusi dut; Donostian egin duten Aniztasunaren aldeko ekitaldi koloretsu batean ere gauza ez da anitz aldatu: hura ere fest, eta dena holaxe, gezur-aniztasun ederrenean.

Eta nik uste nuen gure euskara ñañotu honek bazuela festa-girorako adur berezi bat; gainezka zituela hitzak edo hitz-zatiak besteri emateko ere: gaupasa, bestondo, marijaia, tobera, jazzaldi… eta beste.

Fest hori behar dugu gaur nahitaez ahoak eta begiak betetzeko. Nere irudipena da ingelesez ere ez dela hainbeste ikusten fest hori, eta festival bera dela gehiago erabiltzen nonahi. Alemanetik ez dut uste sartu zaigunik, eta beraz pentsatu beharko dut anglo-jendeak baino anglo-itxura haundiagoa eman arteko onik ez dugula. Euskara hutsa horixe baita: hutsa, putza eta motza. Erdara hutsa ez bezala; zenbait erdara haundi ez bezala.

Ingelesa ari da gailentzen hemen ezin esanezko martxan. Musika izan zen aurrena; gero anglo-izenak jartzea etorri zen, kastillanoen aldetik gehienbat: Jonathan, Christian, Starlight eta holakoak. (Sudakerrian areagokoak dira, eta ikara emateko moduko izenez bataiatzen dituzte haurtxo errugabeak: Onedollar, Usarmy eta holako! Patxamamak barkatuko ahal die!). Euskaldun jendea ere hasia dago nere inguruan umeei Lian eta horrelakoak jartzen.

Orain hizkuntza bera da sartzen hasi dena: hezkuntzatik, denda eta taberna berrien izenetatik eta abar. Eta ez dira izenak bakarrik: ikusiak gaude, oraingoz hiriburuetan bakarrik, den-dena, ordutegia barne, ingelesez jarria daukaten dendak.

Sintomak gero-eta argiagoak dira, eta hemen dator nere gaurko profezia, zinez, bihotzez eta bihozminez botea: hemendik 300 bat urtera Penintsula gurean ingelesa hitzegingo da erabat. (Hexagonoaz deus esaten ez naiz ausartzen oraingoz.)

Euskarak ez dut uste iraungo duenik, baina gaztelaniak eta portugesak ere ez. Eta kontuz: hau ez da boutade bat; hau bene-benetan diot.

Katalanarekin ditut dudak: eutsi-behar horretan zailduagoak daude katalan asko eta asko; katalan elebakarrak izan nahi dutenak ere ezagutu ditut bat baino gehiago. Eta bai: badakit elebakar izan nahi hori oso gaizki ikusia dagoela jende ongi heziaren artean, baina ni ez naiz ari ez onesten eta ez gaitzesten; gauzak nola diren esaten ari naiz, zer bide daramaten, eta nolatsu bukatuko duten, nere ustez, hiru menderen buruan.

(Halaz guztiz, aitor dezadan: euskarazko elebakartasun irreal bat praktikatzeko grinak harrapatzen nau tarteka, beste grina irreal batzuek ere harrapatzen nauten bezala, besteipe edo gehixauko barik.)

Bukatzeko, gertakari bat, benetakoa, «jazorikua», Kirikiñok esan ohi zuen moduan. Banoa Donostiako Bulebarrean barrena eta horra non suertatu zaizkidan parean sindikatu bateko kideak sinadura eske. Etorri zait haietako bat, eta esaten dit, hitzez hitz: «¿sabes algo de castellano?» (Donostiako berri ez dakienarentzat: turistak ibiltzen dira asko hiritxo horretan; nere berri ez dakienarentzat: ez omen daukat «hemengotar» itxura haundirik.) «¿Sabes algo de castellano?», beraz («kastillanoz pixkat ba al dakik?») «Una miqueta», erantzungo niokeen gustura, edo «xeoxe bazekiñet», edo «algo ya sabo», edo… zerbait irreala, baina ez: baietz erantzun nion («sí»), zintzoki eta errealistaki. Hemendik pare bat mendetara «a little» erantzungo du jende askok sasi-profeta honen ustez.

Azken oharra: profezia bat uste bat da, eta usteak erdia ustela izan ohi du, baina kontuz: beste erdia ez.

3 Iruzkin

Iñaki Segurola atalean

Mintzagaiari deika (I)

Asier Larrinaga Larrazabal

Ez dakit estilo jarraitua den gehien konbentzitzen nauen izendapena, baina bat nator Jesus Mari Agirreren diagnostikoarekin: euskarazko itzulpen askotan ez da errespetatzen argumentuaren haria, eta ez da errespetatzen argumentuaren estiloa. Hortik aurrera, luze eta lasai aztertu beharko litzateke zein, ezen eta gainerako menderagailu prepositiboen auzia, baina hurrengo batean izango da.

Argumentuaren hariaz hitz egiten denean, gehienetan, sintaxi-baliabideak izaten dira ardura, eta gutxitan aipatzen dira ordenamendu-baliabideak. Post honetan, ordenamenduaz jardungo dut, baina ―itxura batean, behintzat― ez itzulpenen aldetik helduta, euskaraz sortzen diren testuen aldetik helduta baino.

Nire iritziz, ez dago esaldiaren informazio-antolaera errespetatzea baino baliabide hoberik argumentuaren haria zaintzeko. Hauxe da antolaera horren eskema, Juan Garziaren terminologia erabiliz:

mintzagaia(k)galdegaiaaditzahizpideabarra(k)gehikuntza(k)

Galdegaiak, aditzak eta hizpideabarrek esaldiaren informaziogunea osatzen dute; mintzagaiek eta gehikuntzek, esaldiaren periferia.

Nire itzulpenetan, ardura handia ipintzen dut esaldiaren informaziogunea eta periferia aukeratzen, ustez emaitza oso onekin 🙂 Emaitza ez hain onak aurkitzen ditudanean, dela testu itzulietan, dela jatorriz euskaraz idatzita ―bide― dauden testuetan, informazio-antolaerari begiratzen diot beste ezeri baino lehenago. Hona adibide erreal ―apur bat moldatu― batzuk.

  • (1a) Messenger zunda bidali zuten, Merkurio Ilargiaren antzekoa zelako hipotesiarekin.
  • (2a) Gure enpresan kontratatua izateko, euskara jakin behar da. Gero lan egingo dugu gaztelaniarekin, ingelesarekin eta portugesarekin, baina garbi dugu nondik irekitzen garen eleaniztasunera.
  • (3a) [irratiko albistegian] Manifestariek txistuka eta oihuka jarraitzen dute, Polizia hogei bat metro atzeratu denean.

Gauza arraroren bat igartzen diet esaldi horiei, gaztelaniazko antolaeraren oihartzunaz gainera. Nire analisia da nik mintzagai modura jarriko nukeena informaziogune bihurtu dela, eta nik informaziogunetzat aukeratuko nukeena gehikuntza bihurtu dela, edo hizpideabar.

Hauek dira nire proposamenak, «bisturia» gehiegi sartu barik.

  • (1b) Messenger zunda bidali zutenean, Merkurio Ilargiaren antzekoa zelako hipotesia zuten.
  • (2b) Gure enpresan kontratatua izateko, euskara jakin behar da. Lan egiteko orduan, gaztelania, ingelesa edo portugesa erabili beharko da, baina garbi dugu nondik irekitzen garen eleaniztasunera.
  • (3b) [irratiko albistegian] Manifestarien txistuen eta oihuen artean, Polizia hogei bat metro atzeratu da.

Hurrengo postean, adibide gehiago ekarriko ditut.

Iruzkin 1

Asier Larrinaga atalean

Two in one

Irantzu Epelde Zendoia

Ad Backus hizkuntzalari turkiarraren lan baten[1] izenburua ebatsi dut gaurko sarrerari hasiera emateko. Aspalditik Tilburg (Herbehereak) hirian bizi diren etorkin turkiarren hizkera ikertu zuen Backus-ek bere doktore tesian, maisuki. Turkierak eta euskarak badituzte ezaugarri komun batzuk, eta, horregatik, interes berezikoa da guretzat lan hori, hizkuntzaren alderditik. Izan ere, hizkuntza ukipenaren ondorioz gertatzen diren fenomenoak aztertzen gabiltza azken urteetan Baionako IKER gunean, euskaldun elebidunekin. Eskuen artean dabilkigun gertakari horietako bat da hizkuntzalaritzako lanetan code-switching esaten zaiona: hizkuntza batean hasi eta bestera lerratzea, hitz gutxitan esanda. Lerratze kontu hori, ordea, ez da nolanahizka gertatzen, orain arte ikusi dugunagatik, eta problematikoa da izatez, berez bezala ekartzen baitu hiztuna, halakoetan, bi kode batera erabiltzen ari dela, batetik bestera saltoka ariko balitz bezala. Eta batzuetan halaxe gertatzen da, baina ez beti. Hiztun batzuentzat hain da naturala eta ohikoa hizketa molde hori, kode ez-markatutzat jo liteke garbiki, zenbaiten kasuan behintzat. Halakoak dira Euskal Herri osoan egin berri ditugun grabazioetatik hartutako adibide hauen sortzaileak. Seguru ezagunak egingo zaizkizuela ondoko hauen antzekoak, hiztun gipuzkoarrei egindako elkarrizketetatik hartu ditut eta:

«Joaten ginen a la tienda que teníamos al lado, a Xuxana, eta han erosten genun un caramelo de esos de sin palo, pues balio zuen cincuenta céntimos uste dut. Eta pipitta pakete bat. Otros cincuenta céntimos».

«Neri esaten naute que tengo todo el carácter de ella. Y lo reconozco que sí».

«Aitta zen super sensible del todo».

«Begira horko argazki hori que estamos las tres hermanas. Hori han aterea da, eskolan».

«Pues tenía unas uñas así [eskola maistrak], así de largas, todavía estoy viendo, eta nik enakien erderaz deus ere! Etorri nintzen baserritikan, eta ni baserritikan herrira etortzen nintzen urtian behin edo, jaiatan edo horrela… Eta etorri nintzenian eskolera, pues me preguntó algo en esto… En erderaz, y claro, no sabía contestar… ¡Me metió una leche en toda la cara, que me dejó cuadrada para un lado y para el otro! Bai, bai. Como lo oyes. Eta ondoko egunian, dije: “no. Se acabó. Pues orain egingo dut ihesi eskolatikan”. Eta egin nintzen joan. Lau urtekin».

Gazte hizkerarekin lotzen dira honelako adibideak gehienetan. Gazteen ahotik bildutakoak direla uste dut Koro Garmendiak bere entsalada berezian erakutsi zizkigunak ere, 2013ko martxoaren 18ko sarrera politean. Baina, goiko adibideen kontaketa gaietatik igarriko zenuten bezala, adin bateko hiztunenak dira gaurko honetan ekarri ditugunak, 65 urtetik gorakoenak, hain zuzen. Arduragabeko solas librean, oso antzeko jokamoldeak atzeman ditugu Iparraldeko berriemaile adintsuetan ere. Fenomeno orokorra dela, alegia, gazteena nahiz helduena, etxe barrukoa nahiz kalekoa. Orokorra, eta bere barruko lege propioak dituena.

Barkatuko didazue plaza hau propaganda egiteko erabiltzea, baina irakurleen artean inork interesik balu ere, gai honen eta beste zabalago batzuen inguruko Elkargunea antolatu dugu EHUren aurtengo Donostiako Uda Ikastaroen barruan, datorren hilerako: Elebitasuna eta hizkuntza kontaktua Euskal Herrian eta beste erkidego batzuetan. Egitaraua hemen aurkituko duzue, eta ez dago esan beharrik ere ongi etorriak izango zaretela gurean.


[1] Backus, Ad. 1996. Two in one. Bilingual Speech of Turkish Immigrants in The Netherlands. Studies in Multilingualism 1. Tilburg: Tilburg University Press.

2 Iruzkin

Irantzu Epelde atalean

Itzulpenean galdua

Angel Erro

Garrantzi handia du itzultzaile xehearen lanak atzerriko literaturez gozatu ahal izateko. Testuen gainean dabiltzan fantasmen modura, liburuen tonu eta estiloa nabarmen alda dezakete apenas aipamenik jaso ohi duten hizkuntzalari horiek. Handia izan daiteke itzultzaile batek eleberri baten jario eta estiloan izan dezakeen eragina. Hona Haruki Murakami nobelagile japoniarraren Txori mekanikoaren kronika liburuaren (1997) hasierako lerroen bi interpretazio.

Lehen lagina

Sukaldean nengoen telefonoak jo zuenean, irratian ematen ari ziren eta pasta prestatzeko bikaina behar duen Rossiniren Mika lapurtia piezaren oberturaren doinura txistuka.

Bigarren lagina

Espagetiak prestatzen nabil emakumeak deitu duenean. Tartetxo bat, eta prest dira espagetiak; eta hara non nabilen, irratitik aditzen den Rossiniren La Gazza Ladra piezaren preludioaren doinura txistuka. Espagetiak prestatzeko musika perfektua.

Jay Rubin Murakamiren itzultzaile ofizialak idatzitakoa da lehen lagina, eta trabarik gabe egiten du aurrera testuak.

Alfred Birnbaumek itzulitakoa da bigarrena, eta eten gehiago ditu; ia neurotiko bilakatzeraino. Murakamiren irakurle kopurua handitu du lehenak ingeles hiztunen artean; baina asko dira Birnbaumen estilo deigarriak liluraturiko zaleak ere, haientzat hori bihurtu baita Murakamiren ahotsa.

Blog honetako kolaborazioak denbora, denboraren joan arina, neurtzeko bitarteko bilakatu zaizkit. Beti espero baino lasterrago hilabete oso bat pasa da eta hurrengo idatzia entregatzeko epea iritsi ere bai, ia beti ustekabean, baina oraingoan utzi ezineko beste kontu bat eskuartean dudala. Beste norbaiten lana plagiatzeko mamua berriro ere, limurtzaile, nire begi aurrean astindu da. Oraingoan, gainera, Idoia Juaniz adiskideak pasatutako testua, Murakami japonieratik ingelesera itzultzeko estiloei buruzkoa, ez dakit nondik aterea eta seguruenik inor gutxik ezagutua, badaukat. Baina hori itzultzeko astirik ere ez. Beraz, hainbat adiskideri Mayday deia bidali diet. Nire lagunak dira nire harrobide bakarra. Goian irakurritakoa Iñigo Astizek azkar bai azkar igorritakoa da. Behekoa, berriz, hortik gutxira, beste poeta handi batek, Rikardo Arregik, bidalitakoa, berak jakin gabe, plagioaren delitutik, hala espero eta uste dut, ni libratuz.

Lost in translation

Ezin da gutxietsi itzultzaile apalaren garrantzia atzerriko literaturaz ulertzeko orduan. Testuari behatzen dizkioten mamuak bezala, hizkuntzalari gutxitan aipatu horiek liburu baten tonu eta estiloa alda ditzakete sakonki. Itzultzaileak eleberri baten estilo eta jarioari egin diezaiekeen aldaketa eskerga izan daiteke. Hona hemen eleberrigile japoniar Haruki Murakami-ren The Wind-up Bird Chronicle (1997) eleberriaren hasierako lerroen bi bertsio:

Lehen zatia

Telefonoak jo zuenean, sukaldean nengoen, espagetiak lapikoan irakinarazi eta FM irrati batekin batera Rossini-ren Mika lapurtiaren obertura txistukatzen, pasta platerak prestatzeko musika perfektua izan behar duena.

Bigarren zatia

Sukaldean ari naiz espagetiak egiten emakumeak deitu duenean. Beste une bat espagetiak prestatu arte; han nago, bada, FM irratiarekin batera Rossini-ren La Gazza Ladra-ren preludioa txistukatzen. Espagetiak egiteko musika perfektua.

Lehendabizikoa Jay Rubin-ek idatzi du, Murakamiren itzultzaile ofiziala, eta garbi eta txukun doa. Bigarrena Alfred Birnbaum-ek idatzi du, askoz staccatoagoa, are neurotikoagoa. Lehenak ingelesdun irakurlego zabala lortu zion Murakamiri; hala ere, zale asko maitemindu dira Birnbaumen estilo bitxiarekin –horientzat Murakamiren ahotsa izatera iritsi da.

Ondorioak atera beharko nituzke orain, burmuin puntan pilatzen zaizkit, baina erantzukizun hori ere beste norbaiten eskutan utzi beharko dut, irakurleenetan, beste behar batzuk (eta blog honetako arduradunak) deika ditut eta.

Iruzkin bat utzi

Angel Erro atalean

Itzulpen automatikoa

Itziar Aduriz Agirre

1990 inguruan hasi nintzen entzuten itzulpen automatikoari buruzko berriak, lanean hasi bezain pronto. Artean, maiz entzuten zen ordenagailuek itzultzaileei lana kenduko zietela etorkizun laburrean eta adituentzako galdera gogokoa izaten zen hau. Gogoratuko zarete, seguru nago.

Tempus fugit. Azkar, gainera! Orain barre egiteko moduko baieztapena dela esango genuke, baina nik hori serio esaten eta galdetzen entzun dut, eta seguru idatzita ere topatzen ahal dela oso urrutira joan gabe.

Zer gertatu da tartean? Non dago harako uste hura? Non, itzultzaile automatikoen inguruko optimismo hura? 1930 inguruan hasi omen ziren lehen saioak, eta 1980ko hamarkadaren bukaeran EUROTRA proiektuaren porrota gertatu arte gorabehera asko izan ziren, baliabide automatikoen eskasiak eta, batez ere,  proiektu handinahiegiak tarteko. Urte horietako esperientziak erakutsi zuen hizkuntza asko batera helburu zuten proiektuek ez zutela atarramentu onik (EUROTRAren helburua Europako hizkuntza guztiak itzultzea zen) eta bestetik, urteak aurrera joan ahala ikusi zen baliabide automatikoen hobetze azkarra zetorrela eta horrek lagundu besterik ez zuela egingo helburuan.

Bizitzea tokatu zaigun errealismo garai honetan gauzak argitzen joan dira ezinbestean. Ereduak birplanteatzea beste aukerarik ez dute izan adituek aurrera egingo bazen. Eta hala izan da, zorionez.

Apirilaren bukaeran Gotzon Egia blogkidearen Bide barrijak artikuluan gai hau aipatzen zen, adibide ugariz hornitua, erakusteko, berak zioen moduan “hizkuntzalariak eta ingeniariak elkar hartuta” lortu dituzten aurrerabideak. Eta horrela jarraitzen zuen: “(…) tresna ugari dira sarean, hizkuntza batetik bestera esaldiak zehaztasun handi samarrez aldatzeko gai direnak”. Eskertu behar diot adibide horiek ekartzea, izan ere, batzuk ezagutu ere ez bainituen egiten.

Ondo samar ezagutzen ditudanak dira gaztelaniatik euskarara itzultzeko dauden tresnak, eta Gotzonek bere artikuluan aipatzen zuen Google Translatez gain, badira gure artean ongi sonatuak diren beste bi: IXA taldeak 2009an aurkeztu zuen Matxin izenekoa (eta honi buruzko artikulu interesgarria Senezen) eta Eusko Jaurlaritzak iaz aurkeztutakoa. Googlerena eredu estatistikoan oinarritutakoa, beste biak ordea, erregeletan, informazio gramatikalean, alegia.

Ikusi dudanarengatik eta inguruan ditudan adituek diotenez, Googleren itzultzaileak emaitza kaskarragoak ditu beste biak baino. Azken bien artean, berriz, hortxe-hortxe. Ikusi zer dioen IXA taldeko Kepa Sarasola adituak: «Hanka-sartze nabarmenak egiten dituzte biek, ez dute itzulpen perfektua egiten baina erabilgarri bihurtzen ari dira. Batez ere baldin badakizu bereizten noiz egin kasu eta noiz ez. Horixe ekarri du Googlek, jendeak ikasi du bereizten nola erabili itzultzaile automatikoak ematen duen itzulpena. Batzuetan erabilgarri, beste batzuetan ez, askotan moldatu egin behar da baina sarritan pista onak ematen ditu».

Izan ere, «itzulpen onak, gizakiok egiten dituzte, ez makinek», Gotzon Egiaren artikuluko hitzak berriro hona ekarriz.

Izango ez da ba! Bai gizakiarentzat bai ordenagailuarentzat atazarik konplexuenetakoa da bera, aurretik landu diren hizkuntza maila guztiak zuzentasunez ezagutzea eskatzen duena (lexikoa, morfologikoa, sintaktikoa, semantikoa, testuala, pragmatikoa). Horri, teknika ona gehituta, itzultzaile bikainaren aurrean izango gara. Oso zaila da, ordea, horiek denak txukun eta taxuz ebatziak izatea. Hala ere, denbora gure aldekoa da kasu honetan eta etengabeko hobekuntza gertatzen ari da maila horietan guztietan, ikerketa-lan handia dela medio. Hobekuntza partzial horiek bere isla izango dute itzultzaile automatikoen hobekuntzan, zalantzarik gabe.

Hizkuntzarenak ez diren kontsiderazioetan ez naiz sartuko, zer pentsatua ematen badute ere. Ni batez ere kezkatzen nauena bikoiztasunaren kontua da, gure herrian hamaikatxo aldiz ikusi dugun beste kasu askotan bezala. Alegia, erregela gramatikaletan oinarritutako bi itzultzaile behar al ziren? Ongi pentsatutako estrategiaren aurrean al gaude? Honek guztiak diru publikotan duen kostua ordaintzeko prest al gaude? Ez dakit ba.

Gaiari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero IXA taldearen Hizkuntza-teknologiari buruzko bloga kontsulta dezakezue.

Bide batez, blog horretan bertan azaltzen den berria azpimarratu nahiko nuke eta taldeari zorionak eman European Association of Machine Translation elkartean hamaikagarren partaide instituzionala bihurtu delako.

Eta zorionekin bukatzeko, urte askotarako EHUko IXA taldeari. 25 urte lanean. Azkar esaten da! Zorionak lanagatik eta emaitzengatik.

Iruzkin bat utzi

Itziar Aduriz atalean

(De)formazio profesionala

Fernando Rey Escalera

Gutako askok ezin dugu ukatu itzultzaile eta zuzentzaile lana gaixotasun ere bihurtu zaigula, eta nekez itzaltzen dugula, lanaldia bukaturik ere, muineraino sartu zaigun buru-prozesu xelebre hau.

Paseatzera atera, eta, nahi gabe ere, ezinbestean erreparatzen diegu karteletan, errotuluetan eta mila paperetan ikusten ditugun akatsei, edo erdi txiste bilakatzen diren itzulpen kaskarrei, edo, autoan irratia piztuta goazela, kalko okerren zerrendan sartzeko modukoak iruditzen zaizkigun esapide bitxiei. Deformazio profesionala esaten diote. Ongi jarria du izena, formaziotik deformaziorako tartea laburra baita zenbaitetan.

Eta ikasi dugu, ez beti, isilik egoten, eta «isiltasunean sufritzen», gehientsuenetan hobe delako isiltzea eta deus ere ez esatea, lagunik gabe gelditu nahi ez badugu behinik behin, nahiz eta isildu behar horrek, batzuetan, ultzera berritu.

Bestela esanda, hobe dugu erlaxatu, eta ongi bereizi zein den eta zein ez den «zuzenketarako gunea». Lantokitik atera, eta «bizi» egin beharko dugu, eta ulertu, jakina, aditzen eta ikusten duguna euskararen normalizazio faltaren eta faktore askoren ondorioa dela, eta gutako inor ez dela ez salbatzailea ez bekatugabea.

Gauzak gaizki egiten direnean, normala da kritikak egitea eta kexatzea, baita beharrezkoa ere, ahaztu gabe, betiere, denok esan eta idatzi ditugula astakeriak (irakurriko banu nik neronek orain dela hogeita hamar urte idatzitakoa!). Baina hori bezain beharrezkoa da nabarmentzea hobera ere egin dugula gauza batzuetan, eta oso jende ona ere badagoela.

Bada, lehengoan, Arga ibaiaren bazterreko bidean paseoan nenbilela, tunel moduko zerbait pasatu behar nuenean, kartel hau ikusi nuen:

¡PRECAUCIÓN! Paso con visibilidad reducida.

Eta euskaraz:

KONTUZ! Gutxi ikusten da pasabidean.

Eta pentsatu nuen neure artean: «Zer ongi egina! Ez ikusgarritasun, ez murriztu, ez deus». Ahal bezain hurbil eta behar bezain urrun leloaren bigarren partea zein ongi betea.

Oso ongi egina itzulpen lana, behar bezala kontuan hartuta adierazi beharra, hartzailea, ordena, lexikoa…

Beharbada itzultzailea ere ez zen egilea. Burlatako euskara teknikaria?

Batek daki. Zorionak!

Gaizki egindakoari esker, zuzendutakoari esker, asko ikasten dugu. Ongi egindakoari esker ere asko ikasiko dugu, eta, gainera, ez gara hainbeste ozpinduko.

4 Iruzkin

Fernando Rey atalean

KalkoManiak (eta II): ‘desberdintasun’ kontzeptuaren euskarazko desagerrarazpena

Xabier Aristegieta Okiñena

Kalko okerrak liburuari buruzko bigarren (eta, asmoz, azken) iruzkin kritiko honetan, nire desadostasuna adierazi nahiko nuke diferente, distinto, diverso adjektiboen euskal ordainari buruz liburuak adierazten duen iritziari dagokionez, alde batera utzirik lan horren egiletza dela-eta ustekabean sortu den nahaste-borraste xelebrea –eta liburuaren sarreran «egile nagusi»ari buruz egiten den aipamen garbia–.

Zehazki, Erdaraz izenaren aurretik doazen adjektiboen euskal ordainak izeneko atalean lantzen da gaia (31. orrialdetik aurrera, oro har, eta 35.etik 39.era bitarte, aipatu ditudan adjektiboei dagokienez).

Lehenbizi, liburuaren ikusmoldea laburbilduko dut eta, jarraian, nire desadostasuna oinarritzen duten arrazoiak azalduko.

Liburuak gaztelaniazko diferentes adjektibo pluralaren hiru erabilera bereizten ditu («gaztelaniatik datorkigunez gehienbat uholdea», dio):

  1. Kokagune «normala» (izenaren atzetik). Adibidez: Son casas diferentes –> Etxe desberdinak dira. Liburuaren arabera, bakar-bakarrik tankera honetakoak dira euskaraz desberdin/ezberdin erabiliz itzultzekoak.
  2. Kokagune «berezia» (izenaren aurretik), izen-sintagma mugagabearekin («mugagabe absolutua, zenbatzailerik-edo gabea»). Alegia, artikulurik gabe. Adibidez: Diferentes casas, diversos autores, diferentes actividades. Horiek euskaratzeko ezberdin/desberdin erabiltzea kalko okertzat jotzen da. Liburuak dio kalkoa saihesteko ez dagoela formula automatikorik ematerik: batzuetan, euskarazko «kuantifikatzaile arrunt» bat erabili beharko da, hala nola zenbait, hainbat, bai eta bat baino gehiago, hiruzpalau… Beste batzuetan, «esaldi osoa beste ikuspuntu batetik ematea izango da egokiena, zenbatzailerik ere gabe». Beste irtenbide batzuk ere aipatzen ditu.
  3. Kokagune «berezia» (izenaren aurretik), izen-sintagma mugatuarekin (alegia, los edo las artikuluekin). Adibidez: Las diferentes (distintas, diversas) lecciones, los diversos espacios publicitarios. Kasu honetan ere, kalko okerra omen da euskaraz ezberdin/desberdin erabiltzea, eta, kasurik gehienetarako, liburuak proposatzen duena da «batere ez markatzea». Adibidez: *Animalien eta landareen elikatzeko modu desberdinak –> Animalien eta landareen elikatzeko moduak.

Honaino laburpena. Ez dut uste muntazko ezer jaso gabe utzi dudanik, baina, badaezpada ere, nahi duenak zuzenean kontsulta ditzake liburuko orrialde jadanik aipatuak.

Garrantzitsua: euskarazko desberdin/ezberdin adjektiboen erabilera hori ez du Kalko okerrak liburuak soilik gaitzesten, edo mesfidantzaz ikusten. Hona zer dioen Euskaltzaindiaren Hiztegiak (2012), ezberdin sarrerapean:

«Oharra: udaleko alderdi politiko ezberdinak eta kideko esapideen lekuan, Euskaltzaindiak udaleko alderdi politikoak eta kidekoak erabiltzea gomendatzen du».

Gertatzen dena da ohar horren ulermenerako problematikoa dela «kideko» horrekin zehazki zer esan nahi den asmatzea. Ez dakigu Kalko okerraken egiten den sailkapenaren ildotik doan ala ez. Bestalde, azpimarratzekoa da Euskaltzaindiak ezberdinen erabileraren ordezkoa gomendatu besterik ez duela egiten.

Azaldutako guztitik ondorioztatzen da ezen, Kalko okerraken eta Euskaltzaindiaren aburuz, gaztelaniazko diferentes/distintos/diversos adjektiboek ‘desberdintasun’ esanahia adierazten dutela izenaren ondoren doazenean soilik (coches diferentes, leyes distintas), baina izenaren aurreko posiziora pasatzen direnean haien esanahia aldatu egiten dela (diversas leyes  –> zenbait lege, las distintas administraciones  –>  administrazioak, administrazio guztiak). Posizio-aldaketari loturiko esanahi-aldaketa garbia litzateke, eta hortik dator, pentsatzen dut, Kalko okerrakeko gomendio biribila: posizioa izenaren aurrera aldatzearekin, ‘desberdin’ esanahia galdu egiten da, eta horregatik ezin da euskaraz horrela eman.

Horri buruz, honako hau pentsatzen dut:

1.- Zenbait kasutan, egia da gaztelaniaz posizio-aldaketarekin ‘desberdintasun’ esanahiaren zurbiltze bat gertatzen dela («esanahi-galera erabatekoa» esatea askotxo iruditzen zait). Adibidez: los alcaldes de las diferentes localidades, representantes de las distintas facultades… Baina ez beti. Areago: ezta gehienetan ere, esango nuke. Horregatik, eta betiere nire ustez, Kalko okerrakek izenaren aurreko posiziorako egiten duen proposamenak on baino kalte gehiago egiten du, maizago eramaten duelako itzulpen-akatsa egitera, asmatzera baino.

Ezen inola ere pentsa al daiteke ondoko adibideotan (iturri… zera, desberdinetatik, atereak) ‘desberdintasun’ esanahia galdu denik?

  • Altura regulable según las distintas necesidades
  • Diferentes representaciones pictóricas de la torre de Babel
  • No es conveniente mezclar desde el punto de vista legal las situaciones de carencia puramente coyuntural de ingresos con las distintas problemáticas de la exclusión social
  • La experiencia de un grupo de víctimas de diferentes expresiones violentas
  • Merkel y Sarkozy se reunirán en París mañana para perfilar las distintas propuestas de reforma del Tratado, que implican una refundación de la Unión Monetaria
  • Tenemos que decidir qué estructuras le vamos a dar a la UE, cuando los diferentes países que la integran buscan distintos tipos de integración
  • La ingente experiencia institucional disponible en muchos países y diferentes contextos económicos y sociales
  • Nos encargamos de satisfacer las diferentes necesidades de los miembros de la familia
  • En arte llámase así la obra que combina elementos de distintos estilos.
  • El Parlamento de Navarra insta al Gobierno de Navarra a propiciar el encuentro entre las diversas corrientes historiográficas existentes…
  • Supo distinguir las diferentes circunstancias en las que se encontraban los académicos ante esta votación
  • El propósito de dar una muestra razonablemente amplia de nuestra tradición literaria ha tenido notables repercusiones a la hora de establecer las distintas acepciones dentro de un artículo

Kalko okerrak esaten ari zaiguna da esaldi horiek euskaratzerakoan jatorrizko testuan ‘desberdintasun’ gisa esplizitatzen zaigunari propio ezikusiarena egin behar diogula, «batere ez markatuz». Edo jatorrizko testuan adierazten zaigun nolakotasun bat, «kuantifikatzaile arrunt bat» tarteko, euskarazkoan zenbatekotasun bihurtu behar dugula.

2.- Utz dezagun orain alde batera gaztelaniaz posizioaren araberako esanahi-aldaketa hori gertatzearen hipotesia. Zer gertatzen da gure inguruko hizkuntzetan? Hona adibide-sorta murritz bat:

  • Alemanez, adibide dugu Friedrich Schleiermacher-en lan famatua, Ueber die verschiedenen Methoden des Uebersezens (garai hartako ortografiaz idatzia)
  • Italieraz: Le diverse religioni, le diverse fonti di energia, le diverse forme di governo
  • Ingelesez: Which are the different options for the mobility of doctorates?, The Different Forms of Flowers on Plants of the Same Species (Charles Darwin-en liburu bat)

Ez dakit ondorioztatu behar ote dugun aipaturiko hizkuntzetan (eta gehiagotan) ere kasuan kasuko adjektiboak bere ‘desberdintasun’ esanahia galdu duela. Eta, horrela balitz, galde genezake ea zergatik euskaraz ere ezin diegun utzi desberdin/ezberdini beren esanahia aldatzen.

Edo, agian, ondorioztatu beharko dugu adjektibo horiek beren ‘desberdin’ esanahiari eusten diotela. Eta, horrela balitz, galde genezake ea zergatik euskaraz ere ezin zaion eutsi.

3.- Nire ustez, eta gorago esan dudan bezala, ‘desberdintasun’ esanahiari eutsi egiten zaio ia beti (baita gaztelaniaz ere; baita, neurri txikiagoan, kasurik esanahigabetuenetan ere: bestela, zergatik ez du kasuko hiztunak todos/as, varios/as edo euskararako proposaturiko alternatiba horietako bat erabili, eskueran izanda?). Emandako adibideez gain, honako argudio hauek ere kontuan hartu beharrekoak iruditzen zaizkit:

3.1. Gaztelaniaz diferentes izenaren aurretik doanean ere, graduatua ager dakiguke. Eta egia balitz artikulua+diferentes+izena = todos/as+izena dela, graduatze horrek ez luke zentzurik izango, todos/asek ez baitu graduatzerik onartzen; ez indartze aldera eta ez ahultze aldera:

  • …cuando convenga, no por motivos de ordenación territorial, sino por los más diversos motivos…:
  • la autonomía como un principio dispositivo susceptible de muy diversas concreciones
  • la mayoría de los diferentes servicios que prestamos (eta beste hizkuntza batzuetan ere: most of the different / La plupart des differentes…)

3.2. Beste batzuetan, argi gelditzen da nolakotasunaren adjektiboak horixe, nolakotasuna, adierazten duela, eta ez zenbatekoa. Zergatik? Bada, kuantifikatzailea ere esaldian txertatuta ageri delako:

  • ikusi duguna da aztertu diren zerbitzu ezberdin guztietan erabat aleatorioa dela euskara eta gazteleraren arteko portzentajeen afera (Nafarroako Parlamentuko parlamentari bati entzuna)
  • culture is an independent force and deserves to be treated as central to the many and varied areas sociologists have traditionally studied

3.3. Azken gogoeta modura, honako galdera hau egin genezake: posizioaren araberako erabateko esanahi-aldaketaren teoria horri heltzen badiogu, zerk eragotziko digu esanahi-aldaketa horixe bera baieztatzea honako kasu hauetan?

  • The many deaths and atrocities associated with the Spanish Civil War
  • La politica fiscal de los numerosos gobiernos conservadores
  • Los correspondientes/oportunos permisos

4.- Luze atera zaidan artikulu hau laburbilduz: nire iritziz, zeharo zuzena da gaztelaniazko diferentes/distintos/diversos adjektiboak desberdin/ezberdin erabiliz euskaratzea, baita gaztelaniaz izenaren aurrean agertzen direnean ere. Zeharo zuzena eta, gehienetan, zuzenena.

20 Iruzkin

Xabier Aristegieta atalean

Hunkikiak?

Alfontso Mujika Etxeberria

Lagun lankide batek jarri dit hizpidea. Datu asko ere berak bildu ditu. Duela hiruzpalau aste, hunkikia gora eta hunkikia behera aritu omen ziren Euskadi Irratian.

Zer da hunkikia? Ez al dakizu? Nik ere ez nekien, baina, tira, nik ez jakitea nire jakinezaren adierazgarria besterik ez da (Hasteko, zuek txiste txar erraza egin baino lehen, nik egingo dut: hunkiki no es un kiki —barka, Iparraldekook; gaztelaniazko argota jakin behar da, ulertuko bada—).

Ingelesezko emoticon hitzaren euskarazko ordaintzat erabiltzen dute batzuek, antza denez. Emoticon terminoa emotion icon-en akronimoa da. Ingelesez, hitz berriak sortzeko ohiko prozedura da horrelako «copy&paste hitzak» erabiltzea. Hona hemen prozedura hori erabiliz sortutako hitzik ezagunenetako bat: transfer + resistor –> transistor.

Hitza berria da, baina ez berri-berria: 26 urteko gaztea da. Dirudienez, 1982ko irailaren 18an erabili zuen Scott Fahlman zientzialariak lehen aldiz holako marrazkitxo bat mezu elektroniko batean (horrelako zeinuak, dena den, askoz lehenagokoak dira: XIX. mendean hasi ziren erabiltzen). Eta zeinu hori izendatzeko hitza, emoticon, Webster hiztegiak dioenez, 1987an jaio zen.

Emoticon-001Horrelako hitzak kanpotik iristen direnean, normala da mailegatzea, grafia etxekotuta edo gabe. Hala, egokituta, émoticône erabiltzen da frantsesez (ingelesezkoa kalkatuz: émotion eta icône); emoticono gaztelaniaz (DRAE hiztegian sarrera da), prozedura bera erabiliz; emoticona katalanez; emosikon indonesieraz; emotikon polonieraz, estonieraz, txekieraz…; eta emoticon, egokitu gabe, alemanez, italieraz, portugesez, nederlanderaz, errumanieraz…

Beste batzuek, berriz, bere bideari ekin diote. Frantses hizkuntzaren arduradunek, ingelesaren aurkako gurutzadan aitzindari, ordainak proposatu edo hobetsi dituzte:

— Le terme binette a été proposé par l’Office québécois de la langue française en 1995 et s’est imposé à l’usage au Canada.

— En France, le terme frimousse a été adopté en 1999 par la Commission générale de terminologie et de néologie.

Beste kontu bat da proposamen horiek zer arrakasta izan duten. Frantsesezko Wikipedian, esaterako, émoticône da sarrera; Larousse hiztegian, berriz, émoticon. Eta Googlen pixka bat ibiltzea aski da ikusteko mailegua dabilela jaun eta jabe frantsesez.

Euskaraz ere, ohi bezala, UTIKAN MAILEGUAK! lemapean bildurik, ordain jatorrak asmatzeari ekin genion beste behin ere (hizkuntza jolasteko ere bada eta, zer arraio!). Itzulisten, adibidez, mezu-truke ugaria ibili genuen 2000. urteko azaroan.

Ofizialki hiztegi batean, UZEIren Informatika eta Internet hiztegian agertu zen 2001. urtean. Honela:

aurpegiera, begitarte

Gaur egun ere, Euskaltermen, orduan bezala ageri da (2011ko data du, berrikusi —eta berretsi— den seinale). Elhuyarren Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoan ere berdin dator; arazoak ikusten genizkien aurpegiera eta begitarteari, baina, Euskaltermen zegoenari men egiteagatik, berdin uztea erabaki zen, konbentzituak ez bageunden ere.

Baina —debalde festa preparatzen det— izan dira saio gehiago ere. Adibidez, euskarazko Wikipedian, sentikur agertzen da. Eta hunkiki txirenea ere hor dabil, antza (iragarki, estalki… gisakoen haritik proposatua, nonbait).

Bila ibili naiz hunkiki hori non nork erabiltzen duen. Eta hauxe aurkitu dut:

Itzulisten, 2006ko ekainaren 12an, Amaia Apalauzak «Proposamenik ‘emoticones’ hori euskaraz emateko?» galdeturik, honela erantzun zioten (besteak beste):

«Lagun batek ‘hunkiki’ hitza proposatu zidan behin».

Google salatariak neska batzuen kuadrilla-kontuak aireratzen ditu (berek jakin gabe, esango nuke), eta han bakarrik agertzen da hunkiki sarean (neska horiek erabiltzen duten seinale, dena den). Corpusetan, ez da ageri.

Orain, serio antzean, zer egin behar genuke?

Ingeles ahalguztidunean emoticon izanik, gaztelania eta frantses ia ahalguztidunetan emoticono eta émoticône izanik, urte batzuk pasatu direla eta hitz berria etxekotzeko ahaleginaren emozioa pasatuxea dugula, zuhurra, logiko edo zentzuzkoa ote da mailegua baztertu eta beste aukeretan indarrak xahutzen jarraitzea? Estandarizazioa baldin badugu helburu, uste dut zerbait homologagarria behar dugula.

Ez zait iruditzen aurpegiera eta begitarte ordainek jatorrizko emoticon hitzaren euskal ordain arrakastatsuak izateko baldintza guztiak (linguistikoak, soziokulturalak, soziopragmatikoak —ondo erabili ote dut azken izenondo hori?—) betetzen dituztenik. Inguruko erdaretan eta nazioarteko lingua francan (ingelesa) hitz berri eta espezializatu bat nagusitu denean, errealista ote da guk beste esanahi jator bat duten ordainak proposatzea? Zabalkuntza semantikoa baliabide bat da lexiko berria sortzeko, bai, baina kontuz eta adostasun handiz erabiltzekoa da. Nire iritzia da bi ordain horiek —proposatu zirenetik dozena bat urte pasatu direla— ez dutela arrakasta lortu. Eta sentikur eta hunkiki aukerez ere, tira, zer esan?

Horregatik, uste dut zuzenean emotikonori zabaldu behar geniokeela bidea, eta sustatu. Oso nazioartekoa da, eta, gainera, euskaraz dagoeneko hala erabiltzen ari da. Euskarazko Wikipediak berak jasotzen du (sentikur formarekin batera), eta, Googlen ibilita, ikusten da bidea egiten ari dela, proposatu diren gainerako ordainak baino gehiago erabiltzen baita.

5 Iruzkin

Alfontso Mujika atalean